NSC: geen zetels, geen leider, geen beginselen, geen democratie en nu ook geen bestuur meer
Opeens denken we deze zaterdag terug aan het vorige NSC-congres in Breda. Dat is alweer twee jaar geleden: we waren in Breepark, een immense congreslocatie aan de rand van de stad. Er waren zevenhonderd mensen. Pieter Omtzigt hield een inspirerende speech en het enthousiasme klotste tegen de plinten. Hoe anders is het nu: NSC komt samen in een theatertje. De Avenue is zo klein dat het met honderd leden toch nog vol lijkt. Van het enthousiasme van toen is niks over. Pieter Omtzigt ontbreekt.
Eerst maar eens kijken wie er wel zijn. NSC had tot een jaar geleden twintig Kamerleden. De groep ex-Kamerleden is nog wat groter. Er waren ook een handvol bewindspersonen. De NOS heeft wat prominenten achterhaald die hun lidmaatschap hebben opgezegd, maar de lijst is vermoedelijk langer. Alleen oud-staatssecretaris Folkert Idsinga en oud-Kamerleden Willem Koops en Vincent Verouden zijn in Breda. Veelzeggend: Koops was nog geen jaar Kamerlid, Verouden nog geen drie maanden.
De media vinden NSC nog steeds interessant, suggereert partijvoorzitter Ronald de Bruin. Hij houdt de moed erin: de pers is er natuurlijk alleen omdat Mona Keijzer langskomt. Na de lunch is bijna iedereen weer weg. Het beeld is hopeloos: een partij zonder zetels en zonder noemenswaardige media-aandacht, waarvan de leden weglopen en waarvan de grondlegger zich afzijdig houdt. Je zou bijna denken dat dit het opheffingscongres is, maar nee.
Mona Keijzer
In zo’n deplorabele situatie zit ruzie in een klein hoekje en u raadt het al: dat is dus waar NSC zich mee bezighoudt. De strijd spitst zich dit congres toe op de komst van Keijzer, die over de uitgangspunten en grondbeginselen van NSC komt praten. Een rare uitnodiging: waarom zou je hier een concurrent het podium voor geven? Na de bekendmaking ontstonden allerlei speculaties: zou Keijzer misschien politiek leider van NSC willen worden of haar beweging met NSC willen fuseren?
Deze speculaties leveren een concrete verdenking op: het partijbestuur parachuteert Keijzer op het congres en komt zo met een oplossing voor een prangend NSC-probleem: na het vertrek van Eddy van Hijum is er geen politiek leider meer en daarmee is de kans op publiciteit nul. Als Keijzer de leider zou worden heeft de partij meteen weer een zetel en staat deze in het brandpunt van de belangstelling. De enige vraag is: waarom zou Keijzer zich willen aansluiten bij zo’n zieltogende partij?
Keijzer krijgt het woord en meteen lopen zo’n twintig leden de zaal uit om te laten zien dat deze koers ze niet bevalt. Het is een signaal naar de partijtop, maar het ziet er op beeld voor iedereen erg slecht uit: voor NSC zelf omdat de leden overduidelijk klaar zijn met hoe de partij functioneert, maar ook voor Keijzer die hier kennelijk toch niet zo heel veel fans heeft. De media smullen ervan.
Verzoening
Voordat Keijzer het woord neemt luisteren we naar Jos van Ginneken, de voormalig directeur van het wetenschappelijk bureau van NSC. Dit was een van de organisatoren van het congres over cultuurdefensie waar Keijzer drie weken geleden sprak. In deze NSC-niche is men overduidelijk wel enthousiast over Keijzer: Van Ginneken heeft geen enkele kritische dan wel negatieve opmerking in petto. Later zegt Keijzer dat ze hem nog goed kent uit haar tijd bij het CDA.
Keijzer wil verbinden. Ze vertelt dat haar ideeën lijken op die van NSC en die van Omzigt. Ze praat over het conservatisme en klaagt over de overheid die steeds meer vrijheid afneemt. Ze gebruikt er Omtzigt-taal bij: we leven te veel in ‘een modellenwerkelijkheid’ en de overheid moet ‘een schild voor de zwakkeren’ zijn. Ze noemt ook standpunten die ze met Omtzigt deelt: meer Nederlands op de universiteit, een afkeer van genderideologie en een veel te machtige EU.
Dit is een echt charmeoffensief, constateert een vrouw in de zaal, maar er zijn natuurlijk ook inhoudelijke verschillen, zoals bij stikstof. Van Ginneken begint meteen uit te leggen dat de neuzen ook daar precies dezelfde kant op staan. Oud-staatssecretaris Idsinga stelt een vraag en noemt terloops dat hij met Keijzer in het kabinet heeft gezeten. Oud-Kamerlid Verouden wil weten hoe Keijzer zich verhield tot Omtzigt toen hij zich met de toeslagenaffaire bezighield. Verrassing: Keijzer steunde hem volop.
Leden werven
NSC heeft voor de discussie met Keijzer een debatleider geregeld. Martijn de Greve begint over de speculaties dat Keijzer een rol bij NSC gaat spelen. Keijzer ontkent in alle toonaarden en zegt dat ze dat al zo vaak heeft gezegd. Ze werkt aan haar eigen beweging en blijft dat doen. Ze wil alleen maar laten weten dat mensen op de conservatieve flank – ‘mensen die denken zoals ik’ – met haar mee kunnen doen en dat er zo minder versnippering kan ontstaan.
Even afpellen. Keijzer is natuurlijk niet achterlijk. Ze begrijpt prima dat NSC een dood paard is. Daarom is ze voor zichzelf begonnen. Ze heeft wel mensen nodig en dus gaat ze stad en land af om mensen te overreden om actief te worden. Ze deed dit eerder bij het congres over cultuurdefensie, ze was vorige week bij lokale partijen in Noord-Holland en nu is ze hier. Alom verbinding, zo is de boodschap, maar iemand in de zaal merkt op dat ze hier eigenlijk gewoon leden staat te werven.
De weglopende leden vinden Keijzer niks, maar niet iedereen hoeft zich bij haar aan te sluiten. Genoeg leden bij NSC met enige Mona-sympathie en die kan ze misschien overhalen. De vraag is daarmee een hele andere: waarom nodigt het partijbestuur haar uit? Dat is een prangende vraag want Keijzer komt in het programma in plaats van een EU-symposium met Dirk Gotink. Toen hij werd afgezegd ten faveure van Keijzer, zei Gotink zijn lidmaatschap op. Het partijbestuur was daarvoor gewaarschuwd. Waarom staat Keijzer hier?
Ledeninitiatieven
Je zou kunnen denken dat het verhaal hier eindigt: Keijzer heeft haar zegje gedaan en met NSC wordt het sowieso niets meer. De belangrijkste indicator daarvan zit verborgen in dit congres: de sessie met Keijzer moet over de grondbeginselen gaan, maar deze wordt gevuld met allerlei standpunten en de filosofie van Keijzer. We kunnen hier gemakkelijk uit concluderen dat NSC helemaal geen grondbeginselen heeft, ook al refereren leden daar continu aan. De partij is inhoudelijk simpelweg overbodig.
NSC is de fanclub van een politiek leider die de benen heeft genomen. Nu dat al enige tijd een feit is, is het makkelijk te concluderen dat de partij geen bestaansrecht meer heeft. Binnen NSC is dat besef echter nog niet doorgedrongen. De dag begint met een evaluatierapport over het functioneren van de partij waar wel 1000 manuren in zijn gestoken. Er worden organisatorische aanbevelingen gedaan alsof NSC een partij is die binnenkort weer in het centrum van de macht zit. Tja.
NSC’ers doen continu alsof het nog goed kan komen. Zo komt er een verenigingsraad. Eerst komen er vijf kwartiermakers om een plan van aanpak te schrijven. Zij vormen ook de selectiecommissie, zo horen we. De raad moet bottom-up initiatieven van leden naar het partijbestuur brengen. Dat is eigenlijk raar, want waarom kunnen leden niet meteen zelf bij het bestuur aankloppen? Het kost wat tijd om te begrijpen dat juist deze vreemde raad de diepe problemen van NSC goed aantoont.
Democratie
Zijn NSC-leden überhaupt aan zet om te bepalen hoe het verder moet? De verenigingsraad is een van de voorbeelden die laat zien dat dat niet zo is. Het bestuur benoemt de kwartiermakers en zij benoemen dan weer de leden van de raad. Een lid wil weten waarom de leden in de regio’s niet gewoon democratisch vertegenwoordigers naar de raad kunnen afvaardigen. Er komt geen helder antwoord op. Hier bepaalt de top hoe de leden mogen participeren, niet de leden zelf.
Dit patroon wordt nog duidelijker als in de middag moties worden besproken. Het bestuur heeft er meerdere niet ontvankelijk verklaard. Inhoudelijk is dat pikant: een ervan gaat over het functioneren van het bestuur en is dus een motie van wantrouwen, de andere gaat over het uitspreken van een negatief oordeel over de deelname van het wetenschappelijk bureau aan het cultuurdefensie-congres. Volgens het bestuur zijn de moties niet conform de regels opgesteld.
De vergadering praat vervolgens anderhalf uur over de vraag of deze moties toch op de agenda kunnen komen. Volgens het bestuur gaat het niet om moties, maar om voorstellen, ook al heten ze niet zo. Voorstellen kunnen alleen extra op de agenda komen als tweederde van de leden vertegenwoordigd is en driekwart van hen ermee instemt. Dat quorum wordt natuurlijk nooit gehaald, maar het bestuur doet net alsof dat alleen vandaag niet is gelukt. Spoedmotie? Kan ook niet.
Juridische betogen
We luisteren naar eindeloze juridische betogen over hoe NSC moet functioneren, wat er in de oprichtingsakte staat en wat de statuten impliceren. Dat de ledenvergadering het hoogste orgaan van de partij is maakt volgens het bestuur niet uit. De regels moeten worden nageleefd, zegt de voorzitter meerdere keren. Onwillekeurig moet je denken aan de slachtoffers van de toeslagenaffaire die op deze manier werden bejegend door de Belastingdienst. Een lid zegt dat ook, maar de voorzitter verrekt geen spier.
Na een korte schorsing vervolgt de vergadering. De zaal is tot vijf uur gehuurd en volgens het programma begint de borrel een uur eerder. Er is nog maar een kwartier tijd en de agenda is nog niet eens vastgesteld. De voorzitter neemt het woord: de situatie is niet werkbaar meer en daarom treedt het bestuur af. De bestuursleden richten zich alleen nog op de benoeming van een nieuw bestuur en de bijbehorende ledenvergadering die dat bestuur moet gaan aanwijzen.
Zo is het lot van NSC vermoedelijk beslist. De overlevingsopties waren al minimaal, maar nu is er zelfs geen bestuur meer dat deze opties verder kan verkennen en uitwerken. Ondertussen zegt het en na het andere lid dit weekend nog zijn biezen te pakken. Zouden er straks nog genoeg mensen zijn om het partijbestuur te bemensen? Misschien is een opheffingscongres toch geen slecht plan.
Abonneer je hier op mijn nieuwsbrief en ontvang elk nieuw artikel via e-mail.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
Beeld: vlag van NSC, ingang van De Avenue, Mona Keijzer bij NSC, pepermunt van NSC, de kwartiermakers van NSC, het bestuur van NSC. Foto’s: Chris Aalberts.