Hoe de PvdA verdween uit Friesland

Wat een mooi thema: de sociaaldemocratie in Friesland. Wie zich de geschiedenis van de PvdA herinnert, weet dat dit een van de laatste rode bolwerken van Nederland was. Dat is natuurlijk al een tijdje voorbij, net als elders. Hoe kan dat? Broos Lammes ging op onderzoek uit en schreef er een goed leesbaar boek over: De laatste socialist van Friesland. Er is goed en slecht nieuws: dit is een goede analyse van de teloorgang van de PvdA, maar of het boek veel zegt over deze provincie? Mwa.
Eerst het goede nieuws. Over de teloorgang van de sociaaldemocratie is veel geschreven, maar Lammes licht een aantal elementen uit die bij elkaar mooi verklaren hoe de PvdA stapsgewijs de band met de oorspronkelijke achterban verloor. Ooit was de PvdA een partij voor en van de mensen, maar toen kwam Nieuw Links. Onder invloed van provo’s, studenten en anarchisten ging de PvdA radicalere standpunten innemen en verwijderde zich van de mensen die altijd de basis van de partij hadden gevormd.
Ten tijde van Nieuw Links veranderde de partij blijvend van samenstelling. Vakmensen en arbeiders werden vervangen door theoretisch opgeleide welgestelden die een hele andere agenda hadden dan de oude achterban. Zij vergaten wat de stemmers en leden van weleer aan zorgen hadden, stonden een progressievere koers voor dan voorheen en hielden ontzettend van vergaderen. Langzaam werd de partij een vehikel van jonge intellectuele wereldverbeteraars.
Randstedelijk
De kloof met de oude achterban is alleen maar gegroeid, bijvoorbeeld tijdens de WAO-crisis onder Kok, waarna heel wat leden en stemmers de partij verlieten. Inhoud en organisatie werkten dat samen in de hand: onder Felix Rottenberg werd de PvdA gereorganiseerd en kregen de gewesten minder macht. Zo werd de partij Randstedelijker en richtte zich steeds meer op de grote steden. Zo verschenen de contouren van de kosmopolitische stadspartij die de PvdA langzaam werd.
Voeg hier de latere neoliberale koers van Paars aan toe, de ongelukkige omgang met de Fortuyn-revolte, het verder uitkleden van de sociale zekerheid onder Diederik Samsom en de huidige fusie met GroenLinks en je begrijpt waarom de PvdA niet meer bestaat en waarom Pro voor velen nauwelijks beter is. Het vertrek van de Friese superheldin Lutz Jacobi illustreert dit: zij was als een van de weinigen nog wel in staat de oude achterban te bereiken en te vertegenwoordigen.
De laatste socialist in Friesland is volgens Lammes niet eens een PvdA’er: het is Rinze Visser van de NCPN, die tot dit jaar decennialang in de gemeenteraad van de Fryske Marren zat. Ook weer iemand met een band met de oude achterban, een echte volksvertegenwoordiger die burgers met raad en daad terzijde stond. Het is veelzeggend dat hij geen PvdA’er is, al is de keuze wie ‘de laatste socialist’ is, natuurlijk altijd wat willekeurig. Wrang detail: hij is vorige maand overleden.
Friesland?
Op dit boek is ook kritiek mogelijk. De vraag is vooral wat er ‘Fries’ is aan dit hele verhaal. Het gaat vooral over de teloorgang van de PvdA in het algemeen. Dat is jammer, want het maakt de analyse minder uniek dan die zou kunnen en moeten zijn. Alles wat de analyse ‘Fries’ zou kunnen maken is afwezig: hoe hadden de Friese PvdA’ers in de jaren zeventig en tachtig dan wel een lijntje met Den Haag, hoe organiseerde men dat en wat leverde dat de Friezen op?
Dat gebrek aan ‘Friese’ analyse geldt ook voor het heden. In de media horen we een Pro-Kamerlid vrij vaak over zijn Friese roots: Habtamu de Hoop. Waarom maakt hij op dit moment kennelijk het verschil niet? Is hij toch weer een van die hoogopgeleide kosmopolieten die geen normaal gesprek kan voeren met mensen op het platteland? En als hij dat wel kan, waarom kan dat de trend dan niet keren? Vecht hij tegen de bierkaai, is hij een PR-machine uit Den Haag of zijn er inmiddels tekenen van herstel?
Wat hebben de Friezen eigenlijk gedaan om hun band met de partij te behouden? Hebben ze ooit serieuze pogingen ondernomen? Is er weleens een brief naar het partijbestuur gestuurd? Of hebben ze het gewoon opgegeven? Kwam de partijtop weleens langs om erover te praten? Waarom was er juist in Friesland zoveel weerstand tegen de fusie met GroenLinks? Hoe heeft de PvdA dat opgelost? Of is dat eigenlijk nooit veranderd? We komen er niet goed achter.
Dat gebrek aan antwoorden is een gemiste kans, juist in een tijd dat de sociaaldemocratie – voor zover dat label überhaupt nog op Pro past – op het platteland morsdood is.
Abonneer je hier op mijn nieuwsbrief en ontvang elk nieuw artikel via e-mail.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
Beeld: omslag boek Broos Lammes (bewerkt).