Bij heel wat verjaardagen, teamuitjes en borrels lopen de irritaties tegenwoordig al snel op: in gezinnen, vriendengroepen of teams zitten zowel D66- als PVV-stemmers en die begrijpen elkaar niet of nauwelijks. Is er een asielcrisis? Hebben asielzoekers een goede reden om naar Nederland te komen? Is het humaan ze de toegang tot ons land te ontzeggen? Kunnen ze teruggestuurd worden? De tegenstellingen zijn enorm en zo komt al snel de vraag op hoe je met elkaar in gesprek blijft. 

Afgelopen vrijdag had ik zelf zo’n ervaring. Er was een sessie in Amsterdam over de toenemende intolerantie ten aanzien van LHBT’s. Over de oorzaken verschillen de meningen. Voor sommigen ligt het allemaal aan radicaal rechts, de manosphere en sociale media, voor anderen is de multiculturele samenleving de grote boosdoener, met name de islam. Verrassing: aan de Amsterdamse Herengracht ging het vooral over het perspectief wat D66’ers graag hanteren en waar PVV’ers razend van worden. 

Speelt de multiculturele samenleving dan geen enkele rol? Nuance lijkt me geboden: er is ongetwijfeld niet één oorzaak voor de toegenomen haat. Ongetwijfeld verschilt het allemaal per persoon en denken groepen mensen onderling ook niet allemaal hetzelfde. Tegelijk lijkt me dat geen reden om te denken dat er geen enkele relatie is tussen de multiculturele samenleving en LHBT-acceptatie. Waarom hebben zoveel homo’s dan slechte ervaringen? Omdat daar helemaal niets van klopt? Hoe zit het dán? 

Gesprekken voeren

Wat je vooral aan zo’n middag overhoudt is hoe moeilijk het is om een open, genuanceerde en inhoudelijke uitwisseling over dit thema te hebben. Dit punt komt immers uit de hoek van de PVV en is daarom op voorhand voor velen verdacht. In een gesprek dat volledig wordt gedomineerd door één kant van het politieke spectrum, kan het hier maar nauwelijks over gaan. Dan ben je een spelbreker, heb je de verkeerde informatie of sta je simpelweg aan de verkeerde kant van de streep. 

Nederland is in een fase gekomen dat er boeken nodig zijn om uit te leggen hoe je in dit soort gevallen met andersdenkenden in gesprek kunt. Huub Buijssen legt in Hoe praat je met een populist? uit hoe je op een zinvolle manier met PVV-stemmers kunt praten. Het boekje bevat heel wat goede adviezen: ga vooral niet debatteren, erken de beleving van de ander, maak contact, wees respectvol en luister. Het is goed om aan anderen te laten zien dat je ze hoort en dat je ze hebt begrepen.

Dit boekje is een handleiding voor D66’ers die PVV’ers willen interviewen: stel open vragen, ben bereid naar het antwoord te luisteren en stel daar vervolgens weer nieuwe vragen over. Zo kom je erachter hoe iemand denkt en kun je de leefwereld van die persoon leren begrijpen. Zo’n strategie werkt alleen als je echt geïnteresseerd bent in wat andere mensen denken, ook als ze heel anders in het leven staan dan jij. Het probleem laat zich raden: die interesse ontbreekt vaak.

Niet luisteren

Rara waarom hebben mensen altijd zoveel moeite met dit soort gesprekken? Omdat ze vragen stellen waar hun mening al in verscholen zit, ze al denken te weten hoe de wereld in elkaar zit en niet in staat zijn te luisteren naar visies die ver van ze afstaan. Precies daar gaat het bij gesprekken mis: kiezers op partijen als D66 denken al te weten hoe het zit met asielzoekers of homohaat, wat de feiten zijn en wat de juiste manier is om dit alles aan te pakken. Zij hebben geen gesprek meer nodig.

Buijssen suggereert als dit boekje dezelfde adviezen zou bevatten als het bedoeld zou zijn voor PVV’ers die met D66’ers in gesprek willen. Dat lijkt me niet helemaal waar. De aanname in dit boekje is toch dat de PVV het verkeerd heeft en D66 (en soortgelijke middenpartijen) het gelijk aan hun kant hebben. Je kunt wel door gesprekken leren begrijpen wat PVV’ers vinden, maar daar blijft het bij. Je moet wel twijfelen aan je eigen opvattingen, maar dat PVV’ers het gelijk van de andere zijde moeten erkennen is en blijft het uitgangspunt. 

Nu ben ik het zelf vaker eens met D66 dan met de PVV, maar dit doet toch echt afbreuk aan een zinvol gesprek. De wereld is niet zwart-wit en een gesprek kan helpen om een completer beeld van allerlei problemen te krijgen en gezamenlijk ideeën te ontwikkelen over oplossingen, ook al waren die aanvankelijk niet de jouwe. Als je op voorhand vasthoudt aan je eigen gelijk, kun je even goed niet aan een gesprek beginnen. Iets zegt me dat D66’ers en PVV’ers elkaar op dit punt een hand kunnen geven. 

Beeld: omslag boek Huub Buijssen (bewerkt). 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.