De AfD laat zien dat het kan: een goed georganiseerde partij op uiterst rechts
Het was een terloopse opmerking in Forum Inside van afgelopen week, maar daarmee niet minder belangrijk: Forum is toegetreden tot Europe of Sovereign Nations (ESN), de partijfamilie van de AfD. De verbintenis bewijst een stevige inhoudelijke verwantschap, van remigratie tot soevereiniteit en vrije meningsuiting. Op het AfD-partijcongres in Erfurt legt een ESN-medewerker me uit dat als Forum in 2029 terugkeert in het Europees Parlement, men zich zal aansluiten bij de fractie van de AfD: ESN.
Politieke tegenstanders maken zich met reden druk over de opkomst van deze twee uiterst rechtse partijen. De AfD staat bovenaan in de Duitse peilingen en kan binnenkort de grootste worden in twee Oost-Duitse bondslanden, FvD is in de peilingen aan een zekere opmars bezig. Het AfD-congres van afgelopen weekend is een mooie gelegenheid om deze twee partijen eens te vergelijken. Er zijn overeenkomsten, zoals de standpunten en de populariteit, maar er zijn ook verschillen. Drie voorbeelden.
1. Partijorganisatie
De Duitse wet schrijft voor hoe partijen georganiseerd moeten zijn. Dat heeft nogal wat gevolgen: de AfD is een partij met afdelingen en een vorm van ledendemocratie. Er komen afgevaardigden uit het hele land naar Erfurt om een nieuw bestuur te kiezen en organisatorische kwesties te bespreken. Bij FvD bestaat iets dergelijks niet: ledenvergaderingen zijn een klapmachine voor de politieke leiding. Het partijbestuur van Forum is in de praktijk niet door leden af te zetten, dat van de AfD wel.
De consequentie is dat het partijbestuur van Forum niet naar leden hoeft te luisteren. Bij de AfD kun je de koers proberen te wijzigen, bijvoorbeeld in een nog extremere of juist meer gematigde richting. Bij FvD moet je als lid accepteren wat de partijtop bedenkt. Bij de AfD is er een structuur van afdelingen waar leden actief kunnen worden en mee kunnen praten, bij FvD zit je altijd vast aan de ballotage van de leiding. Het gevolg: de AfD is een breed vertakte organisatie, Forum een netwerk van individuen verbonden met de partijtop.
2. Netwerken
Bij het AfD-congres staan er in de hal standjes van partijnetwerken: ondernemers, christenen en leden met een migratieachtergrond vertellen aanwezigen over hun wensen ten aanzien van de politieke koers. Je kunt je afvragen hoeveel invloed deze netwerken in de praktijk hebben, maar ze mogen in ieder geval bestaan, zichtbaar zijn en pogingen doen de interne koers te beïnvloeden. Bij FvD is dat geen optie, want Baudet c.s. tolereren geen enkele vorm van tegenspraak.
De AfD ontvangt ook organisaties die los staan van de partij zelf. Ook zij hebben een standje in de hal: een vrouwenstichting, een vakbond, een vereniging van academici en een opinieweekblad. Zij tonen dat de AfD gedragen wordt door een bredere gemeenschap. FvD is fundamenteel anders: er zijn top-down een maaltijdboxenbedrijf, een school en een uitgever, waar de partijleiding geld aan probeert te verdienen. Geen enkele organisatie in het netwerk is ook maar een klein beetje onafhankelijk.
3. Media
Enige openheid naar de buitenwereld zien we bij de AfD ook in de omgang met de media. Journalisten zijn in Erfurt nadrukkelijk welkom en over toegang wordt niet moeilijk gedaan, ongeacht de gepercipieerde richting van het medium. Overal in de hal staan AfD’ers met journalisten te praten. Vergelijk dat eens met Forum, waar hele campagnes draaien op het idee dat lokale kandidaten niets mogen zeggen tegen journalisten en altijd naar persvoorlichting – lees: de partijtop – moeten verwijzen.
FvD heeft de ledenvergadering überhaupt nooit openbaar durven organiseren, AfD streamt het congres via YouTube. Helemaal gewoon is de omgang met journalisten niet: bij de persconferentie doet de leiding kribbig en journalisten hebben alleen toegang tot de perstribune, niet tot de rest van de zaal. In de foyer spreken media en afgevaardigden wel met elkaar. Dat zouden Baudet c.s. nooit accepteren. Al die media-aandacht leidt immers de aandacht af van de partijleiding. En zij hebben er geen controle over.
Twee werelden
De AfD is een geoliede machine. Je moet hier niet een enorm geanimeerd congres verwachten waar gestreden wordt om de partijkoers: in heel veel gevallen stemmen de afgevaardigden met enorme meerderheden in met wat de leiding wil. De top wordt ook herkozen zonder noemenswaardige kritiek. Het zal er ongetwijfeld mee te maken hebben dat de AfD denkt binnenkort in meerdere bondslanden definitief door te breken. Dan is interne kritiek niet handig. De aanwezigen begrijpen dat.
FvD is ook een geoliede machine, maar honderd procent afhankelijk van de grillen van Baudet. Dat betekent dat FvD een heel netwerk aan organisaties kan oprichten en overal in het land fracties kan beginnen. Dat lijkt dan op het eerste gezicht hetzelfde als een serieuze partijorganisatie, maar als je beter kijkt is alles bij FvD een verlengstuk van de leiding. Bij de AfD is dat nadrukkelijk niet zo: er zijn interne stromingen mogelijk en er is zelfs ruimte voor interne kritiek. Bij Forum is die verboden.
Iedereen met een beetje organisatorische kennis weet welke van deze partijen op lange termijn het meest stabiel is en dus ook welke van de twee op lange termijn de grootste bedreiging vormt.
Beeld: AfD-scherm, AfD-stembiljetten, stand van AfD-christenen, persmoment met het AfD-partijbestuur. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.