Tien jaar geleden stemden de Britten voor Brexit, maar zijn ze er ook beter van geworden? Dat is de vraag in Take back control? het nieuwe boek van Clingendael-onderzoeker Rem Korteweg. De Britten werd beloofd dat ze met Brexit meer controle over hun land zouden krijgen. Een feitelijke analyse of daar iets van terecht is gekomen is uiterst relevant. Het gaat immers om een claim van uiterst rechts en die stroming is ook in Nederland groeiende. Soms hoor je Nederlanders beweren dat een Nexit een goed idee is. Zou het? 

Dit boek bevat vooral een geschiedenis van het Brexit-proces: van het referendum tot de eindeloze onderhandelingen die daarop volgden. Het Verenigd Koninkrijk en de EU spraken jaren over de uittreding. Meerdere Britse premiers beten hun tanden erop stuk. Er is eindeloos gesteggeld over vragen als wat voor ‘soort Brexit’ het precies moest worden, wat de toekomstige handelsrelatie met de EU moest zijn en hoe de grens met Noord-Ierland vorm moest krijgen. 

Het grootste probleem van dit hele proces was dat de Britse bevolking wel voor Brexit stemde, maar niet voor wat dat precies in zou houden. Plat gezegd was de vraag hoe stevig de band tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU in de nieuwe situatie moest zijn. Er waren heel wat mogelijkheden en niemand wist wat het moest worden, of wat de kiezers hadden bedoeld. Want ja, die vraag was ze niet gesteld. 

Britse bende 

Korteweg geeft de conclusie al deels weg op de eerste pagina: het enthousiasme over Brexit is verdwenen. De mensen die vol overtuiging voor uittreding stemden hebben vaak spijt, al bestaat er nog steeds een harde kern van enthousiastelingen. Die minderheid denkt dat de uitvoering zo slecht is dat daardoor allerlei ellende is ontstaan. De vele premiers van de laatste jaren hebben er in hun ogen een potje van gemaakt. Met andere woorden: Brexit bood het Verenigd Koninkrijk kansen, maar die zijn niet gepakt. 

Het is duidelijk dat het Verenigd Koninkrijk er nu economisch slechter voorstaat dan voorheen, maar hoe komt dat? Daar bestaan dus twee visies op. De eerste is dat Brexit een fantastisch plan is als je het goed uitvoert. De tweede is dat Brexit op zichzelf een irrationeel idee is en per definitie niet kan werken. Het Verenigd Koninkrijk isoleert zich van buurlanden waar men in potentie het meeste aan zou kunnen hebben. Sommigen zeiden dat altijd al, anderen hebben dit pas ontdekt toen het al te laat was. 

We komen zo deels in een theoretische discussie terecht: had het allemaal ook anders kunnen lopen? Had de uitkomst ook een economisch florerend Verenigd Koninkrijk kunnen zijn? Je zou kunnen zeggen dat we deze discussie nooit kunnen beslechten, want hiervoor moeten we de huidige situatie vergelijken met eentje die nooit heeft bestaan. Toch kun je vrij eenvoudig beredeneren dat de visie van de Brexit-fans zo lek is als een mandje. Daarvoor hoef je geen fan te zijn van alles wat er in Brussel gebeurt. 

Zeer ideologisch 

Korteweg laat zien dat de strijd voor Brexit een zeer ideologisch karakter had en dat dat altijd zo is gebleven. Het beste voorbeeld is het Britse idee dat geen deal met de EU – een uittreding zonder afspraken te maken – beter was dan een slecht uittredingsverdrag. Dat klopt niet, want dan zit het Verenigd Koninkrijk meer met de gebakken peren dan Europa. Daarvoor moet je gewoon kijken wie van de twee de grootste economische macht is. Nee, dat is niet het Verenigd Koninkrijk. 

Iets soortgelijks geldt voor de belangrijkste Brexit-discussie: zou de uittreding leiden tot meer grip op migratie? De claim van voorstanders is van wel, maar na het vertrek kwamen er alleen maar meer migranten bij. De reden is dat het land simpelweg migranten nodig heeft voor allerlei banen, of men nou in de EU zit of niet. Het enige wat Brexit heeft opgeleverd is dat er minder migranten uit de EU kwamen. Ze komen nu uit andere landen, meestal verder weg dan voorheen. 

De ideologische wens van Brexit-voorstanders om als land onafhankelijk te zijn is begrijpelijk, maar in een globaliserende wereld niet erg realistisch, zo laat Korteweg overtuigend zien. Daarmee zijn we terug bij de relevantie van dit boek: hoe vaak dit simpele feit ook aan Brexit-voorstanders is uitgelegd, ze persisteren in hun wens. Je kunt zeggen: wie niet horen wil, moet maar voelen. Daar zit wat in, maar een betere vraag is hoe je deze ideologie kunt bestrijden als er nul interesse is in feiten. 

We hebben in Nederland immers ook genoeg mensen die hartstochtelijk in een Nexit geloven.

Beeld: omslag boek Rem Korteweg (bewerkt). 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.