Het is niet de bedoeling dat u denkt dat JA21 een vriendenclub is
Het is bloedheet in de Mauritskazerne in Ede, waar deze zaterdag de negende algemene ledenvergadering van JA21 plaatsvindt. Er is slecht nieuws: bijna 35 graden, maar geen airconditioning. Bij de ontvangst oogt de bijeenkomst best druk, dus je vraagt je af hoeveel mensen hier zijn. JA21 is een partij van pieken en dalen. Een journalist herinnert zich dat ze ooit op een congres was waar bijna niemand was komen opdagen. JA21 was op sterven na dood, maar is nu alweer enige tijd opnieuw levende.
De zaal telt 265 stoelen. Ze zijn vandaag allemaal bezet. Er staan aan de achterkant en de zijkant van de zaal nog een man of dertig. Bij JA21 benadrukt men graag het eigen succes. Partijvoorzitter Elrie Bakker vertelt dat het veel gedoe was alle mensen een zitplaats te geven, want er kwamen steeds weer nieuwe aanmeldingen bij en de partij wilde geen nee verkopen. Een deel van de aanwezigen zit daarom in een zijzaal. Excuses van Elrie. Dit zal de volgende keer beslist niet meer gebeuren.
In de zijzaal passen ongeveer honderd mensen, hoor ik. Hoeveel leden daar werkelijk zitten is niet duidelijk, maar je zou nu de indruk kunnen krijgen dat er in totaal 400 leden zijn. Bij een van de stemmingen brengen echter 259 leden hun stem uit. Hoeveel mensen er nou echt in die zijzaal zaten blijft wat schimmig. Tel daarbij op dat er tegenwoordig behoorlijk wat JA21’ers een formele functie hebben. Dat moeten er enkele tientallen zijn, dus dan komt het er toch op neer dat hier ongeveer 200 gewone leden zitten te zweten.
Organisch groeien
De aanwezigen krijgen een uitgebreid filmpje van de negen leden van de Tweede Kamerfractie die wat vertellen over hun werk. Dan volgt al snel het nieuws van de dag: JA21 wil ‘organisch groeien in een tempo dat bij ons past’, zegt Bakker, die daarmee expliciet verwijst naar de raadsleden die sinds maart in zeven gemeenten actief zijn. Daar is JA21 organisch gegroeid. Toch is het ook mogelijk Bakkers woorden op te vatten als hint dat Mona Keijzer of de recente PVV-afsplitsers niet bij JA21 terecht kunnen.
Later in de ochtend zegt Bakker het explicieter: ze wordt weleens gebeld met de vraag of iemand kan overstappen. De goede observator heeft al meteen een eerste gegadigde in beeld: de afgesplitste BBB-senator Pim Walenkamp. Dit is al de tweede keer dat hij bij een JA21-bijeenkomst opduikt. Bakker meldt dat een JA21-volksvertegenwoordiger op een JA21-kandidatenlijst moet hebben gestaan. Heldere taal. Een man vraagt of er contact is geweest met Mona Keijzer. Niet met ons, meldt Bakker.
Naast de groei in zeven gemeenteraden krijgen we vandaag twee andere voorbeelden hoe JA21 organisch aan het groeien is. We horen dat de partij een businessclub is begonnen. Ook gaat JA21 in 2027 niet alleen meedoen aan de verkiezingen voor de Eerste Kamer en de Provinciale Staten, maar ook aan die voor de waterschappen, een bestuurslaag waar JA21 vier jaar geleden in vier gebieden alleen maar aan meedeed om overtollige Statenleden uit Zuid-Holland te kunnen wegpromoveren.
Heel transparant
Penningmeester Carl-Eric Rasch komt vertellen over de financiën. Hij zegt elke vijf minuten dat de partij ‘heel transparant’ is. Een vreemde typering voor een vereniging die zonder dat de leden ervan op de hoogte waren een businessclub is begonnen. Om er lid van te kunnen worden moet je wel ondernemer zijn, zegt Rasch, maar dat wordt dan weer niet ‘heel strak gecontroleerd’. Of dat valt onder transparantie blijft onduidelijk, net als wat de deelnemers precies aan de partij bijdragen.
Bakker legt vervolgens uit hoe JA21 uitgebouwd gaat worden. Er was tot dusver wel een provinciale structuur, maar die was vrijblijvend: leden konden activiteiten organiseren, maar ‘zonder statutaire basis’ zoals dat dan heet. Het ging allemaal ‘werkendeweg’. Dat is de manier waarop JA21 het wil blijven doen. Het bestuur wil beslist geen afdelingen met een eigen rechtspersoon. Er zijn daarom afdelingen gevormd die eigenlijk weer een soort commissies zijn. Er is een reglement gemaakt. Vaagheid troef.
Deze afdelingen zijn nu operationeel, zegt Bakker. Het zijn er nu nog tien, maar in de toekomst krijgt elke provincie er eentje. Zo heeft Utrecht momenteel een gedeelde afdeling met Gelderland, vermoedelijk omdat de Utrechtse Statenleden een paar jaar geleden voor zichzelf zijn begonnen. De nieuwe afdelingen hebben elk drie benoemde commissieleden. We zien een projectie van alle namen. Er wordt niet vermeld welke naam bij welke afdeling hoort. Dat moeten leden kennelijk zelf maar uitzoeken.
Heel democratisch
JA21 laat zich er erg op voorstaan een democratische partij te zijn, in tegenstelling tot concurrenten zoals PVV en FvD. Bakker wil in 2027 meer volksvertegenwoordigers hebben dan nu. Er zijn daarom honderden mensen nodig voor de kandidatenlijsten voor de Eerste Kamer, Provinciale Staten en waterschappen. De vacatures staan inmiddels open en iedereen kan solliciteren. Bij JA21 moet je dat namelijk altijd, zegt Bakker trots. Deze partij is geen vriendennetwerk. Zelfs Joost Eerdmans moest solliciteren!
We horen in sneltreinvaart de procedure voor de provincies en de waterschappen. Voor elke kandidatenlijst komt er een aparte kandidatencommissie. Die bestaat onder meer uit zittende politici en de commissieleden van de onlangs gestarte afdelingen. Deze kandidatencommissies maken elk een conceptlijst en het bestuur zal deze waarschijnlijk ook gewoon overnemen, zo horen we. Bakker vergeet in haar streven naar transparantie te benadrukken dat dit dus allemaal wordt bekokstoofd zonder inspraak van leden.
De leden stemmen over de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer, horen we. Een soort doekje voor het bloeden: voor alle provincies en waterschappen is het proces een totaal ondemocratisch en niet transparant onderonsje. Het wordt nog erger: we horen dat als ergens duidelijk is wie de lijsttrekker wordt, deze persoon ook invloed krijgt op de lijst, want anders ontstaat er geen goed team. Niemand durft te vragen hoe dat procesmatig in elkaar zit: wie bepaalt dat ‘duidelijk wordt wie de lijsttrekker is’? En hoe dan?
Toneelstukje
Een lid waagt het te vragen of er op den duur ook democratie komt bij de vaststelling van deze regionale lijsten. Bakker zet de mistmachine aan: alles moet ‘stap voor stap’ en ‘als we er klaar voor zijn’. Bij de lunch denkt iemand dat het onlogisch is een landelijke vergadering over regionale lijsten te laten stemmen. Dat klopt, maar je kunt ook regionale vergaderingen houden. Of nou ja… hoeveel blijft er dan van JA21 over? 259 leden verdelen over tien afdelingen? De vergaderingen passen voortaan in een klaslokaal.
Partijdemocratie bij JA21 is een raar toneelstukje. Een partijmedewerker komt met een resolutie dat natuur in het beginselprogramma moet. Een vrouw in de zaal sputtert dat dat wel moet inhouden dat boeren genoeg ruimte krijgen. Ze wil een amendement indienen. Dat kan niet, zegt partijbestuurder Rick Maas, want de termijn is verstreken. Dan zegt de indiener opeens dat hij het eigenlijk wel met de vrouw eens is. Zo verandert de resolutie van karakter en wordt extreem onduidelijk, want boeren stonden er helemaal niet in. De leden stemmen toch voor.
Een andere resolutie gaat over dubbelfuncties. JA21 wil die niet, nadat ze in de beginfase vaak voorkwamen. Dat verbod is een probleem als veel mensen zich moeten kandideren, legt een Statenlid uit. Het bestuur ontraadt de resolutie, want men kan allang uitzonderingen op deze regel maken. Opeens wordt de resolutie ingetrokken omdat er overleg is geweest en het Statenlid alleen ‘een signaal had willen afgeven’. Stemming is niet meer nodig. Hoe het nou zit met die dubbelfuncties blijft mistig.
Trekt u zelf uw conclusies in hoeverre kandidaten van JA21 zich hebben aangesloten bij een transparante en democratische partij.
Beeld: lege congreszaal, folders, scherm met alle commissieleden, speech Joost Eerdmans. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.