Bij het einde van een partij hoort een terugblik en dus is er nu Een portret van GroenLinks, persoonlijke verhalen uit de partij van Lara de Brito en Sara Madou. Het werd onlangs gepresenteerd aan een zaal van tweehonderd mensen in Amsterdam. Pers mocht er niet bij zijn, geheel in tegenspraak met de transparantie die GroenLinks altijd zo kenmerkte. Achteraf lieten aanwezigen weten dat je niets miste als je niet bij de presentatie was. Geen enkele leuke anekdote, zoals je die bij een afscheid zou verwachten. 

Nu is er dan het boek. Ook hierin geen leuke anekdotes, maar misschien hoeft dat ook niet. Een boek is toch vooral een vorm van formele geschiedschrijving, eigenlijk voor toekomstige generaties als die zich afvragen wat ook alweer de partijen waren die lang geleden opgingen in Progressief Nederland. Een beetje zoals op dit moment hele generaties geen enkel beeld hebben bij een partij als de PPR, die toch een van de fusiepartners bij GroenLinks was. Probleem: dit boek biedt deze geschiedschrijving niet. 

Het heeft er alle schijn van dat de auteurs dit weten. Dit is ‘een orale geschiedenis’, meldt het dankwoord. Het boek is opgebouwd uit persoonlijke verhalen die samen een portret van de partij schetsen en een inkleuring geven van de geschiedenis. Geen feitelijke geschiedschrijving dus, maar losse herinneringen van mensen die actief zijn geweest bij GroenLinks. De auteurs houden alvast een slag om de arm of dit de juiste herinneringen zijn: er is een selectie gemaakt. Andere verhalen zijn óók belangrijk, lezen we. 

Losse verhalen 

In dit boek komen heel wat mensen aan het woord die het beeld van GroenLinks bepaalden, waaronder Paul Rösenmöller, Femke Halsema, Farah Karimi, Kathalijne Buitenweg, Ineke van Gent, Esmah Lahlah en Bas Eickhout. Ze vertellen vaak wat ze inhoudelijk hebben gedaan en hoe dat allemaal ging. Het probleem van deze orale geschiedenis laat zich enigszins raden: het zijn verhalen die allemaal los van elkaar zijn opgetekend, maar waar niet of nauwelijks algemenere conclusies aan worden verbonden. 

De geschiedenis van GroenLinks bestaat eigenlijk uit vier fasen, zo leren we: de beginfase van de fusie, toen nog niet duidelijk was wat dit voor partij zou worden, gevolgd door drie verschillende leiders: Rösenmöller, Halsema en Klaver. Je zou het intermezzo van Jolande Sap en Bram van Ojik eventueel ook nog  een fase kunnen noemen, maar zij vallen in de grotere lijn van de GroenLinks-geschiedenis eigenlijk weg. We leren in het boek hoe GroenLinks inhoudelijk door de tijd veranderde, met name ten tijde van Halsema en Klaver. 

Dit boek is niet eens een begin van een geschiedschrijving omdat zelfs de meest basale feiten over de partij ontbreken: verkiezingsuitslagen, zetelaantallen, beslissende gebeurtenissen en een tijdlijn. Het is allemaal nergens te vinden. Dat is met name pregnant aan het begin, als het gaat over de fusie van CPN, PPR, PSP en EVP. Hoe verliep dat proces nou precies? De meningen over dat proces verschillen nogal: volgens sommigen duurde die fusie een eeuwigheid, anderen vonden dat het eigenlijk zo was gepiept. 

Wat resteert 

Wat laat GroenLinks precies achter? Wat gaan we eraan missen? Eigenlijk komt dat ook niet uit de verf. GroenLinkse politici waren met allerlei vertrouwde thema’s bezig, van klimaat tot mensenrechten en asiel, maar wat is nu de invloed die GroenLinks tijdens het 36-jarige bestaan heeft gehad? Dit is natuurlijk sowieso lastig vast te stellen, maar in dit boek lezen we zelfs niet welke overeenstemming daarover bestaat tussen de politici die zo lang de gezichten van deze partij waren en er hun namen aan verbonden. 

Ook met het oog op het heden is dit onbevredigend. GroenLinks is vooral een succesvolle partijfusie geweest: de EVP was op sterven na dood, de CPN was uit de Kamer verdwenen en PPR en PSP waren gemarginaliseerd. Daar kwam een partij voor terug die het betrekkelijk lang heeft volgehouden en soms aanzienlijk groter was dan de partijen die erin opgingen. Wat maakte nou dat GroenLinks slaagde? Het zou lessen kunnen opleveren voor Progressief Nederland nu, maar deze vraag blijft onbeantwoord.

Aan het einde van het boek mogen partijvoorzitter Katinka Eikelenboom en directeur van het wetenschappelijk bureau Noortje Tijssen vertellen wat ze meenemen naar de nieuwe partij. Dat blijkt ontzettend weinig. Er volgen wat onscherpe platitudes zoals een open debatpartij, oog voor interne meningsverschillen, het voeren van sociaal-economische strijd en een stap vooruit durven zetten. Is dat nou alles wat er van GroenLinks resteert? Zelfs de grootste critici van de partij zullen erkennen dat dat dit de club tekort doet. 

Beeld: Boek over GroenLinks. Foto: Chris Aalberts.

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.