De waterschapsverkiezingen blijven vooralsnog het terrein van experts
Het is druk in StayOkay in Bunnik. Hier, op een mooie idyllische plek aan de Kromme Rijn, vindt maandagavond het waterschapscafé van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden plaats. Er zijn zo’n tachtig inschrijvingen voor deze kennismaking met het waterschap, vertelt een van de organisatoren. Dat is mooi, want er zijn kandidaten nodig die zich verkiesbaar willen stellen voor het algemeen bestuur. Er zijn zoveel mensen dat ze niet in de zaal passen.
Mocht u nog niet weten hoe ingewikkeld de verkiezingen voor de waterschappen zijn, moet u gewoon even naar deze avond kijken. Er zijn in maart 2027 waterschapsverkiezingen, onder andere in De Stichtse Rijnlanden, die dan weer hoogheemraadschap heet, omdat het gebied geen zeedijken heeft. Dan heeft een waterschap formeel andere naam. Of niet trouwens, want er zijn ook waterschappen die hoogheemraadschap heten en wel zeedijken hebben. Wie het snapt, mag het zeggen.
Bij een onbekende bestuurslaag kun je maar beter zo duidelijk mogelijk zijn. Onduidelijkheden te over, bijvoorbeeld over wat dit voor gebied is. De Stichtse Rijnlanden ligt in het zuidelijke deel van de provincie Utrecht en een stukje van Zuid-Holland. Hoe ingewikkeld dit is, blijkt wel als het hoogheemraadschap het eigen gebied op de eigen website beschrijft. Bevind je je in de gemeente Utrecht in De Stichtse Rijnlanden? Dat hangt er maar vanaf, want die valt deels onder Amstel, Gooi en Vecht.
Publiek weg
U begrijpt: we zijn meer dan negenennegentig procent van het publiek nu al kwijt en dat is best een probleem als je wilt dat mensen naar de stembus gaan om het waterschapsbestuur te kiezen. Gelukkig komen er best veel mensen naar de verkiezingen voor de Provinciale Staten: die vinden plaats op dezelfde dag. Dit maskeert tegenwoordig het totale gebrek aan betrokkenheid van inwoners. Vanavond kunnen we die desinteresse eveneens negeren: de tientallen bezoekers van dit waterschapscafé hebben er geen last van.
De uitnodiging meldt dat deze avond zal gaan over de keuzes die het waterschapsbestuur maakt. Het waterschap heeft Hans Vollaard bereid gevonden een introductie te geven: deze politicoloog schreef niet zo lang geleden een Nederlands standaardwerk over de waterschappen. De doelgroep van dit boek is deze avond overduidelijk aanwezig: sommige aanwezigen overwegen zich te kandideren voor het bestuur. Dan is het wel handig als je weet waar het over gaat.
Vollaard vertelt dat het waterschap politieke keuzes maakt die niet alleen maar op basis van expertise te maken zijn. Er zijn volgens hem twee smaken: sommige politieke partijen willen vooral dat het waterschap goedkoop zijn werk doet en dat de burger zo min mogelijk betaalt, anderen willen graag duurzaam, groen en klimaatvriendelijk beleid. Dat heeft een prijs en zij zijn bereid die aan burgers door te berekenen. Er valt dus wat te kiezen bij de waterschapsverkiezingen.
BBB en de dieren
Of niet? We leren dat in De Stichtse Rijnlanden de twee uitersten van het politieke spectrum elkaar hebben gevonden: hier bestaat een coalitie met BBB en de Partij voor de Dieren. In de landelijke politiek is zoiets ondenkbaar, meldt Vollaard droogjes. Dat klopt, maar ook in het waterschap is het moeilijk voor te stellen dat een partij die boerenbelangen centraal stelt goed kan samenwerken met een partij die zich druk maakt over verzuring en te veel mest. Dit is een beetje alsof D66 met de PVV het asielbeleid gaat ontwerpen.
De bezoekers splitsen zich op in groepjes voor gesprekken met leden van het algemeen bestuur. Het valt meteen op dat de bestuurders zich niet introduceren met hun partijaffiliatie. Dat schijnt niet te passen bij het karakter van deze avond, die niet partijpolitiek is bedoeld. Toch is het moeilijk voor te stellen dat volksvertegenwoordigers op andere bestuursniveaus zichzelf presenteren zonder te vertellen tot welke politieke kleur ze behoren. In het waterschap is dit kennelijk secundair.
Het wordt er niet eenvoudiger op. Een bestuurslid vertelt dat iedereen schoon water en veilige dijken wil, dus het gaat eigenlijk vooral om het hoe. Onwillekeurig denk je dat we op het terrein van experts zijn beland, maar daar zijn de bestuurders het niet mee eens. Het lijkt een beetje op de AOW, zegt een van hen: wil je de belastingen nu al verhogen omdat er in de toekomst een probleem zal ontstaan, of wil je de boel eerst nog een tijdje op zijn beloop laten en mensen pas later de rekening sturen?
Onoverzichtelijke taken
De vraag dringt zich op waar dit bestuur nou precies over gaat. We horen continu onduidelijkheid wat het waterschap wel en niet doet en waarvoor dit bestuur wel en niet verantwoordelijk is. Soms lijken de bestuurders het zelf niet te weten. Jaren geleden regende het heel hard in De Stichtse Rijnlanden en toen zijn er allerlei kelders ondergelopen. Wie gaat daar nou precies over? Soms komt het grondwater omhoog. Van wie is het grondwater? We horen dat het waterschap een grondwatervisie heeft geschreven.
De Kromme Rijn, waar we vanuit de tuin op uitkijken, is van het waterschap, horen we. Dat is inclusief de oevers. In de stad is de gracht wel van het waterschap, maar de oever van de gemeente. Als de straat onderloopt is het de vraag of dat komt door het waterschap of door gebrekkig gemeentelijk onderhoud. Er worden soms sloten illegaal gedempt, maar dat is pas een taak van het waterschap als het primaire en secundaire sloten betreft, andere zijn niet in de waterschapsverordening opgenomen. Over het drinkwater gaat het waterschap ook al niet, maar wel over het water dat door de drinkwaterbedrijven als bron wordt gebruikt.
Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Na een half uur denken we terug aan Hans Vollaard, die vindt dat er politieke keuzes te maken zijn en dat je deze bestuurslaag niet aan experts kunt overlaten. Hij heeft op zichzelf gelijk, maar na deze avond begrijp je wel waarom het al jaren niet lukt om burgers uit te leggen wat het waterschap doet en welke keuzes er echt voorliggen. Het ziet er niet naar uit dat dat in maart 2027 wezenlijk zal veranderen.
Beeld: Kromme Rijn, bord waterschapscafé, zaal waterschapscafé. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.