Pro is een feit, maar in Brussel wachten problemen
Er zijn meer dan 6.500 aanmeldingen, vertelt een van de organisatoren. Deze zaterdag vindt in de Brabanthallen het oprichtingscongres plaats van Progressief Nederland (Pro). De vraag is altijd hoeveel aanmelders ook echt op komen dagen, zegt een ander. Pro rekent op ongeveer 5.000 bezoekers. De jongeren van GroenLinks komen zeker, zo is het idee, want oudere leden hebben hen jarenlang verveeld met het verhaal dat zij bij de partijoprichting aanwezig waren. Dat wil de nieuwe generatie de komende vijftig jaar ook kunnen zeggen.
Partijcongressen heb je in soorten en maten, maar dit oprichtingscongres is echt immens. De zaal van het Volt-congres van een paar weken geleden kan ronddraaien in de Brabanthallen, waar op het hoogtepunt alleen in een verre hoek nog lege stoelen zijn. In formele zin zijn dit twee congressen, legt een partijbestuurder uit: het congres van GroenLinks vindt plaats in dezelfde zaal als die van de PvdA. Bij beide partijen moeten soortgelijke beslissingen worden genomen. Ook handig voor alle dubbelleden.
De aanwezigen zijn overduidelijk niet toegestroomd om de fusie tegen te houden: 96% van de leden van GroenLinks stemt voor, bij de PvdA is dat zelfs 97%. Je zou kunnen denken dat er weliswaar kritiek bestond, maar dat die inmiddels is gebroken: tegenstanders zijn simpelweg weggelopen of ze zijn bijgedraaid. Een voorbeeld is de voormalige PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman, die voorheen kritisch leek, maar vandaag op het podium zegt dat hij lid wordt. Luid applaus.
Vernieuwing
Je moet er ook een beetje in geloven, zo’n nieuwe partij. PvdA-voorzitter Esther-Mirjam Sent vertelt dat ze een voorstander werd toen de leden in 2022 besloten tot een gezamenlijke kandidatenlijst voor de verkiezingen voor de Eerste Kamer. Het partijbestuur wilde niet zo hard van stapel lopen, zei dat zo’n lijst reglementair helemaal niet kon en toch wilden de leden het. Ook GroenLinks-voorzitter Katinka Eikelenboom merkte ongeveer tegelijkertijd dat er binnen haar partij een enorme basis was voor vernieuwing.
In de nieuwe partij komen traditie en vernieuwing samen, zo leren we. Je zou deze fusie bijvoorbeeld vanuit de merktheorie kunnen benaderen: merken hebben een bepaalde levensduur en dat geldt ook in de politiek. Vooral de PvdA was een afgesleten merk, zo merkt een oud-Kamerlid op. Iedereen begon altijd over het kabinet Rutte-II toen de partij de sociale zekerheid wegbezuinigde. Er was een nieuw merk nodig. Progressief Nederland oogt heel fris, met felle kleuren, een nieuwe huisstijl en vlotte video’s.
Die vernieuwing is tegelijk maar het halve verhaal. Na de stemming begint Sent over de start van de PvdA vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen verschillende politieke krachten zich verenigden. De idealen van toen blijven aanwezig in de nieuwe partij, zegt ze. Eikelenboom praat over het lange proces dat doorlopen werd om tot GroenLinks te komen. Ook GroenLinkse idealen blijven bij Pro in goede handen, zo is het idee. Inhoudelijk verandert er eigenlijk niet zoveel, want de partijen waren het sowieso al grotendeels eens.
Twijfelen mag
Jesse Klaver noemt Christa Oosterbaan, een PvdA-Statenlid uit Friesland die aanvankelijk heel kritisch was over de fusie en zich afvroeg of ze daar wel in mee kon gaan. Dat deed ze uiteindelijk wel, meldt Klaver. Luid applaus. Twijfel is gezond als je iets nieuws gaat doen, maar mensen die daar last van hebben zijn prima te overtuigen, zo is de boodschap. Wie weet nog dat ook GroenLinks en PvdA ooit fusiepartijen waren? Zo zie je maar dat fusies kunnen slagen. Een partij is geen doel op zich, maar een middel.
Kamerleden vertellen over de successen van de nieuwe partij: goedkoop met de trein, geen Amerikaanse overname van DigiD en meer geld voor Syrië en Gaza. Luid applaus. Klaver benadrukt dat Pro de meeste leden heeft, de grootste is in de Eerste Kamer en het Europees Parlement en het grootste ledencongres van deze eeuw heeft georganiseerd. Straks is Pro ook het grootst in de Tweede Kamer, denkt hij. Het belangrijkste onderwerp om dat te bereiken is de sociale zekerheid. Het kabinet wil daarop bezuinigen en daar is Pro mordicus tegen.
Er is al een leus: ‘dit land kan zoveel eerlijker’. Klaver herhaalt deze meerdere keren. Het sluit aan bij het verhaal van Spekman, die de leden oproept om samen met de FNV te strijden en allemaal vakbondslid te worden. Zo klinkt Pro opeens meer als PvdA dan GroenLinks. De leden enthousiast, een flinke staande ovatie, vallende confetti-slierten en een groepje trommelaars maken het geheel af. Ondertussen vraag je je af hoe Pro dat eigenlijk gaat doen: een vergeten thema terug op de politieke agenda krijgen. Nou ja, dat is van later zorg.
Oud probleem
Dat het fusieproces niet helemaal ten einde is, blijkt aan het begin van het congres als het grootste hoofdpijndossier ter tafel komt: de aansluiting van Pro bij een Europese partijfederatie en bijbehorende fractie in het Europees Parlement. Het is droge kost die aan de ene kant ver van mensen afstaat en niemand iets interesseert, maar tegelijk veel zegt over de koers van de nieuwe partij en bij sommigen heftige emoties oproept. Er is keuze uit de partijfederatie van de PvdA en die van GroenLinks. Het zijn respectievelijk de Europese sociaaldemocraten (PES/S&D) en de Europese Groenen.
PvdA en GroenLinks hebben dit besluit steeds uitgesteld. Bij de Europese verkiezingen in 2024 hadden de twee partijen één kandidatenlijst en werden er acht Europarlementariërs verkozen: voor beide partijen vier. De PvdA’ers gingen in de sociaaldemocratische fractie in het Europees Parlement, de GroenLinksers bij de Groenen. Zo veranderde er op dat moment niets. Dit was mogelijk omdat GroenLinks-PvdA geen juridische entiteit was, maar alleen een naam. Er waren toen feitelijk twee partijen.
Na deze zaterdag wordt Pro alsnog een juridische entiteit en moet de partij kiezen tussen deze federaties. Ergo: een van de twee oude partijen moet afscheid nemen van het oude Europese partijnetwerk. Dit is grofweg een keuze tussen de strijd voor systeemverandering – de Groenen – of een koers die veel sterker is gericht op macht: de sociaal-democraten. Er wordt gefluisterd dat de partijtop allang heeft bedacht dat men bij de sociaal-democraten wil, maar dat besluit is aan de leden en dus niet zomaar door te drukken.
Middenin de zomer
De partijbesturen hebben een adviescommissie in het leven geroepen, zo horen we. Er is ook een adviesbureau bijgehaald. Het idee is dat er deze zomer drie ledengesprekken komen en dat er dan in september een intern referendum volgt. Een ongewenst plan, vinden sommige leden. Er is opeens haast met deze keuze, terwijl het om een verstrekkend besluit gaat over een thema waar leden weinig kennis van hebben. Is het niet logischer meer tijd te nemen? Waarom zoveel haast? Op die laatste vraag komt geen helder antwoord.
Ledendemocratie is een groot goed, horen we de partijbestuurders zeggen. Logisch: leden hebben de neiging het oordeel van partijbestuurders toch wel te volgen. Het pleidooi om meer tijd te nemen wordt na een negatief bestuursadvies door de leden weggestemd. Er komt dus in september een ledenreferendum over een zaak die slecht is uit te leggen en die veel leden niet boeit, en die – zo hoor je bij de koffie – het werk van zittende Europarlementariërs enorm kan hinderen. De keuze kan invloed hebben op hun fractielidmaatschap, positie, portefeuille en invloed.
De partijbestuurders van GroenLinks en PvdA wisten al jaren dat dit probleem zou gaan spelen, maar hebben het voor zich uit geschoven. Het heeft er alle schijn van dat dat bewust was: dit is slechts een extra horde die leden aan het twijfelen kon brengen. Nu is Pro niet meer uit elkaar te halen en brengt deze discussie de fusie zelf niet meer in gevaar. Dat men het proces nu snel wil doorlopen is ook logisch: door dit snel af te handelen, is een eventueel conflict hierover ruim voor de volgende verkiezingen ten einde.
Of de Europarlementariërs last hebben van deze overhaaste keuze van relatief ongeïnformeerde leden, daar merkt het grote publiek toch niks van.
Beeld: Uitslag ledenstemming fusie GroenLinks-PvdA, podium congres Pro, bord van Pro, oude logo’s GroenLinks en PvdA op het podium, scherm Pro. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.