Het verslaan van een staatsbezoek is als een schoolreisje: je moet het ondergaan
De Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier brengt deze week een driedaags staatsbezoek aan Nederland. Laten we een dagje meelopen. Dinsdagochtend is de ontvangt van Steinmeier op de Dam. De omgeving is afgezet en na een veiligheidscheck mogen de journalisten naar een persvak. Dit is een soort verhoogd podium van een paar vierkante meter. Meteen stellen de cameraploegen zich op. Het zijn vooral Nederlandse media: NOS, AD, RTL Boulevard en ga zo maar door.
Dan komt een rij motoren en auto’s aangereden en stapt een gezelschap uit. Voor het Paleis op de Dam staan allemaal politici, maar we staan te ver weg en dus kun je zonder inzoomen niet goed zien wie dit zijn. Premier Jetten en Kamervoorzitters Van Campen en Vos zijn er zeker, en we ontwaren wat bewindspersonen.
Dit staatsbezoek is politiek relevant: Nederland en Duitsland zijn belangrijke handelspartners en werken op vele gebieden samen, onder meer op het gebied van veiligheid en defensie. Er wordt dezer dagen ongetwijfeld veel over deze thema’s gesproken, maar de pers krijgt er weinig van mee. Veel gesprekken vinden achter gesloten deuren plaats: een staatsbezoek is een genre uit de wereld van de diplomatie, die nooit erg uitblinkt in transparantie.
In het persvak
Dit heeft zo zijn gevolgen. De hoeveelheid journalisten is omgekeerd evenredig aan hetgeen er te verslaan valt. We luisteren naar het Duitse volkslied en naar het Wilhelmus. De bondspresident en de koning inspecteren de troepen en ondertussen luisteren we naar een Nederlandse militaire mars. Of dit allemaal erg interessant is, moet u zelf maar bedenken, maar er is achter de dranghekken beslist geen sprake van grote publieke belangstelling. Op sommige plekken staat niemand.
De RVD organiseert de persbegeleiding. Journalisten kunnen accreditatie krijgen. Ik heb die omdat ik met Kemal Rijken een aflevering van de Duitslandpodcast over dit staatsbezoek maak. Via de RVD krijg je een uitgebreid programma wat er deze drie dagen gaat gebeuren. Er is een gedetailleerd tijdsschema van alle gebeurtenissen, wie er bij de verschillende programma-onderdelen aanwezig zullen zijn en wat daar inhoudelijk allemaal aan de orde komt. Hartstikke handig.
Wat nog slimmer is: in het persprogramma staat precies wat de pers op de Dam wel en niet mag doen, inclusief een plattegrond. Dit klinkt als kritiek op de RVD, maar deze werkwijze ligt nogal voor de hand. Steinmeier legt een krans bij het Nationaal Monument. Dan heb je regels nodig waar journalisten wel en niet mogen staan. Als je er dan bij bedenkt dat sommige gebeurtenissen in het paleis zijn, begrijp je ook meteen dat je daar niet even snel in- en uitloopt.
Gebonden keuze
Bij een staatsbezoek is er gebonden keuze: soms zijn er te weinig faciliteiten en kunnen niet alle media iets verslaan. Zo is er na de kranslegging een persverklaring van de koning en de president in het paleis. Daar kun je alleen naartoe als je ook bij de start van het ochtendprogramma was. Vaak moeten cameraploegen en redacties beelden delen omdat er te weinig ruimte in een zaal is. Ergo: soms wil je naar programma-onderdelen en dan kan dat niet. Vette pech.
De keuze op de Dam is beperkt tot het persvak voor de H&M of die voor Peek & Cloppenburg. Daarna kun je kiezen of je direct het Paleis ingaat om je voor te bereiden op de persverklaring, of dat je buiten blijft voor de kranslegging en op het laatste moment alsnog naar de verklaring van Steinmeier en de koning verkast. Wat ondertussen opvalt is de enorme logistieke operatie: als we naar het Paleis lopen is het persvak waar we een paar minuten geleden stonden alweer weg. Er staan nu bloembakken.
In het Paleis gaan we naar een flink gedecoreerde zaal waar eerst een soundcheck plaatsvindt en na een tijdje meer journalisten aansluiten die net de kranslegging hebben vastgelegd. Dan verschijnen Steinmeier, zijn echtgenote, de koning en de koningin. Alles is in het Duits. De persregeling meldde dat er geen tolk zou zijn, maar we krijgen na afloop wel een Nederlandse vertaling van de woorden van de koning. De RVD denkt dus dat journalisten slecht Duits kunnen. Dat zou best eens kunnen kloppen.
Sociale initiatieven
We horen de verklaring aan, dat Nederland en Duitsland goede vrienden zijn, dat er veel samenwerking is en dat Steinmeier onder meer naar een NAVO-post in Brunssum zal gaan. Dat weten de journalisten echter al, want dat staat in de persbriefing. We horen ook dat de koning het fijn vindt dat Steinmeier gekomen is en dat het maar goed is dat er zulke goede banden tussen de twee landen zijn in een wereld vol onzekerheden. Dat was het dan weer en we verlaten het Paleis via een achteruitgang.
In de middag gaat het gezelschap onder andere naar het stadsdeelkantoor van Amsterdam Oost. Hier zullen de koning en Steinmeier sociale initiatieven bezoeken, waaronder een restaurant voor eenzame ouderen. Er zijn ook gesprekken over sociale cohesie en huiswerkbegeleiding. Onwillekeurig komt de vraag op wie heeft bedacht dat de president hierheen moet. Het antwoord is: dat is diffuus, want over een staatsbezoek wordt maandenlang vergaderd.
In Oost is men enthousiaster over de koning en Steinmeier dan op de Dam. Er staan hier tientallen mensen op het hoge bezoek te wachten. Voor de ramen van het stadsdeelkantoor staan tig ambtenaren ruim een half uur naar buiten te turen om een glimp van de koning en Steinmeier op te vangen. Of ze dat lukt is niet duidelijk, maar waarschijnlijk is hun zicht ongeveer nul: de auto parkeert vlak naast het gebouw en daar is een soort afdakje dat het zicht van de ambtenaren vermoedelijk hindert.
Bakje sla
De pers verslaat vervolgens het feit dat de koning en Steinmeier met ouderen aan lange tafels plaatsnemen en een bakje sla krijgen. Een oudere meneer leest een Engelse tekst voor en later doet een tweede man hetzelfde. Het is rumoerig en slecht te verstaan, net als de gesprekken die later in de ruimte ernaast plaatsvinden. Microfoons zijn er niet. Ondertussen zijn ook lokale politici aanwezig: wethouder Alexander Scholtes (D66) en stadsdeelbestuurder Carolien de Heer (Pro) praten een woordje mee.
Ook hier valt de rol van de RVD op: je krijgt continu instructies wat wel en niet mag. Dit is wederom logisch omdat je niet wilt dat iedereen door elkaar heen loopt, maar je vraagt je toch af of het niet logischer zou zijn één cameraploeg in te huren die het hele bezoek vanaf de voorste rij filmt. Dat kun je dan voor iedereen op YouTube en andere online plekken zetten. Dat scheelt iedereen ontzettend veel gedoe. We komen dan bovendien meer te weten over de inhoud van de gesprekken.
Twee uur later gaat het programma verder in het Paleis op de Dam, waar een staatsbanket zal plaatsvinden. Er zijn tweehonderd genodigden en een selectie van journalisten mag bij de start aanwezig zijn. We krijgen vooraf een warme maaltijd en mogen voor de gasten arriveren in de zaal kijken. We werpen een blik op de menukaart en lopen langs een lange rij wachtenden, die straks de koning en Steinmeier de hand zullen schudden. Ik herken een schoolbestuurder, een oud-Kamerlid en een voormalig minister.
Lange tafels
Er zijn vijf lange tafels met gereserveerde plekken. Elke stoel heeft vier glazen en een naambordje. Twee glazen zijn al ingeschonken als de gasten arriveren. Dat proces duurt een eeuwigheid, want ze moeten kennelijk allemaal langs de koninklijke familie voor een begroeting. Een goed beeld wie hier precies zijn, is moeilijk te geven, want dan moet je de namen en gezichten van bestuurders van grote bedrijven en maatschappelijke instellingen wel heel goed kennen. Een namenlijst krijgen we niet.
De vriend van Rob Jetten is er in ieder geval wel. De koning houdt een speech van zo’n tien minuten met zeker twee grapjes erin. De pers staat inmiddels in een hoek van de zaal, want anders staan de journalisten in de weg. De speeches zijn wederom slecht te verstaan, maar de cameraploegen hebben wel de beelden. Steinmeier praat ook nog een kwartier en benadrukt overduidelijk alle politieke prioriteiten zoals we al ze al vaker hebben horen langskomen.
Er wordt geproost op de Duits-Nederlandse relatie en dan moet de pers weer vertrekken. Een kwartier later staan we buiten, heel wat ervaringen rijker, maar nauwelijks iets wijzer over de inhoud van de Nederlands-Duitse verhoudingen. Wel zijn we veel wijzer geworden over wat er gebeurt als je een staatsbezoek wilt verslaan: het is – zo zegt een andere journalist – eigenlijk een soort schoolreisje. Je moet het programma ondergaan en daarin heb je simpelweg nauwelijks keuze. Take it or leave it. Zo is het.
Deze week gaat de Duitslandpodcast ook over dit staatsbezoek. Deze beluister je hier.
Beeld: Kroonluchters in het Paleis op de Dam, persvak op de Dam, persverklaring in het Paleis, de koning bij restaurant Van Harte en de zaal van het staatsbanket. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.