Als het verhaal van de ChristenUnie eenmaal is geladen, komt alles goed?
Het ChristenUnie-congres is dit keer lekker kort, klinkt het bij de start in het Bouw & Infra Congrescentrum in Harderwijk. Zaterdag komt de partij van Mirjam Bikker in de ochtend bij elkaar. In de vroege middag is er alleen nog een lunch. Dat heeft zo zijn nadelen: iedereen moet vroeg uit de veren want het programma begint om klokslag half tien. Er is een overdenking, gevolgd door gebed en gezang, waarna er allerlei mededelingen zijn van het partijbestuur en een paar moties.
De journalisten komen overduidelijk voor dat laatste. Er wordt gestemd over een voorstel dat gewortelde kinderen niet uitgezet mogen worden omdat ze daarvan te veel schade ondervinden. Daarna praten de leden over het afschaffen van de dwangsommen die de IND moet betalen als individuele asielaanvragen niet snel genoeg worden afgehandeld. De Tweede Kamerfractie en het partijbestuur willen deze dwangsommen afschaffen, maar sommige leden hebben daar hun bedenkingen bij.
De leden scharen zich massaal achter het idee dat je gewortelde kinderen niet moet uitzetten, maar een kleine meerderheid huivert om de Tweede Kamerfractie over de dwangsommen tegen te spreken. Het voorstel om deze in stand te houden wordt weggestemd na een opmerkelijk lange discussie. Zie hier een typisch ChristenUnie-probleem: asiel is tegenwoordig het belangrijkste politieke thema en de partij komt twijfelend en tegenstrijdig over. Wat vindt men nou eigenlijk van asiel?
Goede partij
Daar is de partijvoorzitter om de boel in goede banen te leiden. Marco Vermin is nog niet zo heel lang in functie. Hij heeft het ontzettend druk: hij probeert langs te gaan bij alle fracties in het land. Hij is op een derde. Vermin ziet veel mooie, bewogen mensen bij de ChristenUnie. Ze staan echt op voor het goede, denk je er onwillekeurig bij: de partijleus is werkelijk overal in de zaal te lezen. Vermin vindt het gek dat zo’n goede partij in maart toch een derde van de raadszetels is kwijtgeraakt.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen haalde de ChristenUnie de slechtste uitslag ooit en dat was bij de Tweede Kamerverkiezingen ook al zo. Het partijbestuur is nu met allerlei mensen gaan praten. De conclusie is dat het profiel van de partij niet duidelijk is. Er zijn na de slechte uitslag in 2023 allerlei doelgroepdiscussies gevoerd, maar daar is weinig mee gebeurd. Dat moet nu echt anders. Vermin loopt ondertussen wat over het podium, als ware hij een inspirational leader.
De grondslag van de ChristenUnie is natuurlijk goed, zo weet de partijvoorzitter. Dat geldt ook voor de visie. Het is belangrijk om vertrouwen in elkaar te hebben. Je moet elkaar niet steeds de maat nemen over allerlei standpunten, maar samen de schouders eronder zetten. Het is niet moeilijk er een poging in te zien de verdeeldheid over asiel te kop in te drukken: in een partij kun je nu eenmaal verschillend denken, maar dat moet geen splijtzwam worden.
Narratief laden
Er moet een duidelijke koers voor de toekomst komen, denkt Vermin. Er wordt er nu eentje voor de lange termijn ontwikkeld en daar worden experts bij betrokken. De ChristenUnie is te genuanceerd. Een bureau gaat de partij helpen te bepalen ‘waar de partij voor staat’. Zo krijgt die weer kleur op de wangen. Er moeten meer leden en ondernemers worden betrokken om de campagnekas te vullen en er moet verjonging komen, want allerlei afdelingen hebben een gebrek aan opvolgers.
Er volgt een hoop management speak. De belangrijkste maatregel is dat er een campagnestrateeg wordt aangetrokken ‘die het narratief gaat laden’, zegt Vermin bloedserieus. Deze reclamepraat betekent dat er wordt nagedacht hoe het ChristenUnie-verhaal emotioneel meer kan aanspreken. Vermin houdt de zaal voor dat het eigenlijk heel simpel is: de ChristenUnie is een ontzettend goede club en de mensen in de zaal weten dat natuurlijk allemaal al, maar de buitenwereld niet altijd en dus zijn deze inspanningen nodig.
Hoe zou het narratief geladen gaan worden? Mirjam Bikker vertelt in haar speech dat de politiek moet draaien om de lange termijn, niet om de waan van de dag. De politiek moet bouwen aan de toekomst en daar wil ze van het kabinet een plan voor zien. Er moet beleid komen dat de samenleving opbouwt, waarbij mensen geen sluitpost van de begroting zijn en er oog is voor de noden van de armen en de gehandicapten. Dat alles weegt voor Bikker erg zwaar om met Jetten te kunnen samenwerken.
Meerdere verhalen
Hoe verhouden de verhalen van Bikker en Vermin zich tot elkaar? De partijvoorzitter heeft een strateeg ingehuurd om het verhaal van de ChristenUnie ‘te laden’, maar Bikker heeft ons deze ochtend al verteld wat het verhaal is. Ze draagt dat in de Tweede Kamer nog uit ook. Moet ze het anders vertellen? Onlangs deed ze kritisch over migratie en meteen waren er leden boos. Zij willen met moties Bikker tot een ander verhaal dwingen. Is dat dan beter? Of zijn de leden door Bikker alleen te weinig geraakt?
Vraag aan Vermin en zijn strateeg: welk verhaal van de ChristenUnie is nu het juiste en hoe laad je dat dan zodanig dat iedereen diep overtuigd, gemotiveerd en geraakt is?
De ChristenUnie bestaat uit hele aardige mensen. Iedereen is vriendelijk, ik krijg op zowel de heen- als terugreis een lift en de mensen in de zaal willen allemaal graag respectvol discussiëren, of ze nou verschillen van mening of niet. Al die gematigdheid en vriendelijkheid hebben een nadeel: men proeft hier elkaars nieren niet. De ChristenUnie heeft een partijvoorzitter die zijn eigen rol niet lijkt te begrijpen en niemand die hem daar publiekelijk op aanspreekt.
Het is niet ingewikkeld: de leden bepalen in een vereniging de koers, de fractie draagt die koers uit en het partijbestuur zorgt ervoor dat er campagne kan worden gevoerd om die koers onder de aandacht te brengen. Verder heeft iedereen binnen de vereniging een eigen mening en kan die uiten in de hoop de koers daarmee op den duur te wijzigen. Omdat een vereniging bottom-up werkt, zijn er altijd meerdere geluiden te horen en is er niet één narratief. Hooguit is één narratief dominant.
Reality check
Hoe zinloos het is om te doen alsof een partij één aansprekend narratief zou kunnen of moeten hebben, zien we de rest van het congres. Sommige leden vinden dat het wel een tandje minder mag met asielzoekers, anderen prediken barmhartigheid. Hier laat niemand zich een bepaald narratief opleggen en als je dat wel doet, jaag je een deel van de leden en kiezers weg. Dat geldt ook voor raadsleden die allemaal een eigen mandaat hebben en zelf wel bepalen wat hun narratief is. Zij hebben geen consultant nodig.
Opeens denk je aan die andere christelijke partij die dit probleem helemaal niet heeft. De SGP is koersvast en spreekt met één mond. De reden is eenvoudig. Het aantal kerkgenootschappen waar SGP-leden uit afkomstig zijn is beperkt en die liggen qua waarden heel dichtbij elkaar. Bij de ChristenUnie is dat niet zo: deze partij is een mengelmoesje van gelovigen die soms behoorlijk streng zijn en soms juist niet. De leden hebben vooral gemeen dat ze niet bij een typische SGP-kerk zitten en een partij willen die meer met geloof doet dan het jaarlijks alleen voor PR-doeleinden van stal halen.
Dit gegeven – je zou het bijna een grondslag noemen – levert bij de ChristenUnie altijd interne diversiteit op. Je ziet het in Harderwijk: de ene spreker zegt dat de barmhartige koers voor vluchtelingen steeds minder kiezers zal trekken en dat de partij moet meebewegen, de volgende vindt dat je daar nooit aan toe mag geven. Het door een consultant ‘laden van het narratief’ gaat niet helpen, want de leden zullen zelf tot een gezamenlijke visie moeten komen. Als je goed kijkt, zie je dat daar ook best wel basis voor is.
Dat is alleen geen snelle oplossing zoals die in de reclame- en consultancywereld wordt geproclameerd.
Beeld: Vlaggetjes van de ChristenUnie, ingang congrescentrum, congreszaal en banner met Mirjam Bikker. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.