U wist het misschien nog niet, maar in zijn toenmalige huis heeft Pim Fortuyn ooit op de vierde etage een badkamer laten aanleggen met een groot Romeins bad en een glas-in-loodraam. Op dat raam zie je Pim naakt afgebeeld met een hele grote penis. We kunnen deze anekdote lezen in het boek van Jaïr Ferwerda: Het binnenhof van Jaïr. Hij kan zich wel een voorstelling maken van de scene waarin Pim de glaskunstenaar uitlegt hoe zijn penis precies moet worden afgebeeld, zo schrijft hij. 

Enige man, die Ferwerda. Hij maakt al jaren video’s voor de verschillende RTL-talkshows en maakte ook wat documentaires, zoals een portret van Caroline van der Plas bij de verkiezingscampagne van 2023 en een reconstructie van de strijd tussen Mark Rutte en Rita Verdonk voor het lijsttrekkerschap van de VVD. Ik hoor u denken: wanneer was dat ook alweer? Nou ongeveer twintig jaar geleden. Ferwerda zit dan ook al heel lang in het vak. 25 jaar. Daarom is dit boek er. 

We lezen de ene na de andere anekdote. Ferwerda’s herinneringen beginnen bij Barend en Van Dorp. Vervolgens ging hij bij Het Gesprek werken, een talkshowzender die roemloos ten onder ging omdat niemand ernaar keek. Via NRC en wat documentaires kwam hij via de talkshow van Eva Jinek weer terug op televisie. De binnenkant van de omslag toont wat al dit werk heeft opgeleverd: hij heeft heel veel interessante mensen ontmoet. 

Niets blijven hangen 

Het is maar hoe je het bekijkt: een lange loopbaan met veel verhalen, of een enorme berg producties waarvan bij niemand iets is blijven hangen. We lezen dat Ferwerda filmpjes heeft gemaakt met Jan Marijnissen, Boris van der Ham, John Leerdam en Mei Li Vos. Soms maakte hij nieuws: Eric Wiebes droeg geen autogordel, Theo Hiddema was het ooit oneens met Thierry Baudet en Marjolein Faber dacht dat Zelensky niet democratisch is gekozen.

De relevantie van veel van dit werk is zacht gezegd betwistbaar. Meestal is iedereen deze items een uur later weer vergeten. Of er is een halve dag ophef, die daarna weer wordt vergeten. Ferwerda is de verpersoonlijking van journalistiek die onderhoudend moet zijn, een lage informatieve waarde heeft en nooit mag doorbijten. Allerlei een-tweetjes, zelfs met de premier. Je vraagt je af waarom politici eraan meedoen. Het antwoord: zichtbaarheid is alles. 

Ferwerda heeft een hele carrière gebouwd op deze afhankelijkheid. Je kunt wel zeggen dat politici tegenwoordig eigen sociale media hebben en zo een eigen publiek kunnen opbouwen, maar dat kunnen ze in de praktijk meestal niet. Op een paar uitzonderingen na moet je voor substantieel bereik nog steeds bij de traditionele media zijn en met name bij tv. En dus kun je je als politicus niet veroorloven om Ferwerda niet te woord te staan. 

Nederlandse cultuur 

Het binnenhof van Jaïr is daarmee een onmisbaar boek voor mensen die de Nederlandse politieke cultuur in al zijn middelmatigheid willen begrijpen. Politici die op de slippen van hun leider zijn gekozen en niet of nauwelijks een eigen achterban hebben zijn afhankelijk van types als Ferwerda, anders is hun politieke carrière snel ten einde. Ook lijsttrekkers, ministers en fractievoorzitters doen mee, want tja, de concurrenten doen het ook. 

Of het veel met journalistiek te maken heeft is betwistbaar. Een voorbeeld is het verhaal over de ex-man van Caroline van der Plas, die jaren geleden kortstondig in het nieuws kwam met een heftige privé-kwestie. Ferwerda besteedt daar aandacht aan, maar zoekt de zaak niet echt uit. Een tijdje later zit hij vriendschappelijk met PVV-Kamerlid Barry Madlener koffie te drinken en adviseert hem minister te worden. Ferwerda schrijft het nog op ook. Heel gewoon, toch? 

In een politieke cultuur waar doorwrochte kritische journalistiek niet echt belangrijk wordt gevonden – hoeveel televisieprogramma’s voldoen nog aan dat label? – kan iemand met een vlotte babbel, een aanstekelijke lach en een camera al snel uitgroeien tot een bekendheid en nog veel fans krijgen ook. Ik zou zeggen: Het binnenhof van Jaïr is een uniek boek dat je alles vertelt over hoe media en politiek tegenwoordig zijn verstrengeld. 

Iedereen weet dat het anders moet, iedereen doet er toch aan mee. 

Beeld: boek van Jaïr Ferwerda. Foto: Chris Aalberts. 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.