Niemand weet hoe de verwatering van Water Natuurlijk nog kan worden gestopt
Als je van bestuurlijke puzzels houdt, kun je deze zaterdag je hart ophalen in Arnhem. In het Watermuseum vindt de algemene ledenvergadering plaats van Water Natuurlijk (WN). Dit is een van de twee landelijke partijen die uitsluitend actief zijn in de waterschappen. WN is daar ook een van de grootste partijen. In maart 2027 zijn er verkiezingen. Je zou denken dat de partij druk bezig is met de voorbereidingen. Dat klopt, maar op een hele andere manier dan je als buitenstaander zou verwachten.
Bij WN heeft men een uitgesproken groene visie op waterbeheer. Men maakt zich zorgen over het klimaat en de natuur en wil dat waterschappen alles zo duurzaam mogelijk aanpakken. WN heeft veel zetels, maar is verder een klein partijtje. Men heeft ongeveer drieduizend leden, vertelt een vrijwilliger. Ze maken geen actieve indruk: er zijn in Arnhem iets meer dan honderd mensen. Een partijlid herinnert zich een regio-vergadering waar maar tien mensen waren. De organisatie is zo klein dat iedereen die het woord krijgt bij zijn voornaam wordt aangesproken.
Kiezers weten massaal niet wat te stemmen in het waterschap. Ze kennen deze hele bestuurslaag niet en dus gaan ze op zoek naar een partij waar ze bij andere verkiezingen op stemmen. Die kunnen ze soms niet vinden: D66, GroenLinks en Volt doen niet mee: zij steunen WN. Nu moeten we die steun ook weer niet overdrijven: de waterschapspartij stond niet op hun posters voor de Provinciale Statenverkiezingen, terwijl die tegelijk worden gehouden met die voor het waterschap.
Intensief vergaderen
Deze situatie wordt overduidelijk bedreigd door de fusie van GroenLinks en PvdA. WN heeft wel banden met GroenLinks, maar nauwelijks met de PvdA, die in bijna alle waterschappen een eigen fractie heeft. Wat nu? Zonder dat iemand in het grote publiek daar weet van had, wordt hier al twee jaar intensief over vergaderd. Hoe nu door te gaan? Als Pro zelfstandig aan de waterschapsverkiezingen mee gaat doen, zullen veel kiezers bij die partij uitkomen en WN links laten leggen. Een vrij existentieel probleem.
Inmiddels hebben de besturen van vijf partijen – WN, D66, GroenLinks, PvdA en Volt – bij elkaar gezeten. Ze concludeerden dat hun visies zo dichtbij elkaar liggen dat samenwerking logisch is. Tegelijk werd er geen echte knoop doorgehakt: men laat het over aan de leden in de verschillende waterschappen. Dat is gek, want zoveel leden zijn er niet in deze bestuurslaag geïnteresseerd, met uitzondering van die van WN. Een partijbestuurder vertelt in de middag dat het aantal vormen waarin de samenwerking kan worden gegoten vrij groot is.
Twee opties zijn overduidelijk de belangrijkste. Bij de eerste doet WN afzonderlijk mee met de steun van D66 en Volt. Pro doet dan zelfstandig mee. Bij de tweede optie sluit Pro aan bij WN. Er komt dan in veel gevallen een ‘samenvoeging van aanduidingen’: in ambtelijk jargon een SvA. De partijen gaan dan in een bepaald waterschap samenwerking aan, leveren één kandidatenlijst in en hebben een gezamenlijk verkiezingsprogramma.
Boven de kandidatenlijst van de SvA zal staan: ’Water Natuurlijk, Pro, D66, Volt’. Per kandidaat op die lijst is het voor kiezers niet duidelijk van welke aangesloten partij die persoon is, maar dat is ook niet nodig want men heeft allemaal hetzelfde programma. Of deze constructie kiezers trekt weet niemand.
Versnippering troef
Deze zaterdag blijkt in Arnhem dat het keuzeproces hoe de samenwerking er in de verschillende waterschappen uit moet gaan zien nog niet is afgerond. Bij een SvA moeten de leden van WN, GroenLinks en PvdA worden geconsulteerd. Die van D66 en Volt niet, want daar hebben de partijbesturen hun zegen gegeven aan WN. Bij GroenLinks en PvdA worden momenteel referenda gehouden over de samenwerking. Verrassing: meerdere keren gingen te weinig leden stemmen.
Zo is er in de Noord-Hollandse waterschappen Amstel Gooi en Vecht en Hollands Noorderkwartier nog geen besluit, omdat de referenda opnieuw moeten. In andere waterschappen duurt het om een andere reden lang: men wil pas besluiten als Pro formeel is opgericht. De tussenstand? In zeven waterschappen komt er een SvA, in zes waterschappen gaan Pro en WN ieder hun eigen weg, drie keer op initiatief van GroenLinks en/of PvdA en drie keer op initiatief van WN. Nee, deze onbekende bestuurslaag wordt er niet overzichtelijker op.
De leden van WN praten deze zaterdag over een ‘raamprogramma’ dat voor alle waterschappen als basis zal dienen. De afdelingen zullen dit per waterschap verder aanvullen met specifiekere voorstellen. Het raamprogramma is uniek, horen we de partijvoorzitter zeggen, want het is een co-productie van WN – en daarmee impliciet van D66 en Volt – plus GroenLinks en PvdA. Het programma geldt ook als WN en Pro los van elkaar aan de waterschapsverkiezingen meedoen. Misschien handig bij de coalitievorming, bromt een van de leden.
Slecht nagedacht
De ledenvergadering illustreert hoe slecht over alle samenwerking is nagedacht. De verschillende soorten samenwerking per waterschap maken elke landelijke campagne volstrekt onmogelijk, ook voor Pro, want daar kan men niet eenduidig de landelijke boodschap afgeven dat WN een goede keus is, of dat men in de waterschappen gewoon op de partij van Jesse Klaver moet stemmen. Ondertussen heeft WN een campagnemanager aangesteld die doodleuk praat alsof er campagnetechnisch helemaal geen probleem is.
Problemen te over. Zolang in sommige waterschappen niet is besloten wat de samenwerking wordt, staan daar alle seinen op rood: die van het maken van een verkiezingsprogramma, een lijst met kandidaten die elkaar kennen en een campagneplan waarmee WN een deuk in een pakje boter kan slaan, in welke vorm dat dan ook moge zijn. Maar het kan altijd erger: de leden geven deze zaterdag meerdere keren de indruk dat ze niet weten wat een SvA eigenlijk is en welke consequenties die heeft.
We horen een terloopse opmerking van het partijbestuur dat Pro-kandidaten op een SvA-lijst – bent u daar nog? – de maandelijkse afdracht van hun bestuursvergoeding gaan betalen aan Pro. Meerdere leden zijn verbaasd: zij dachten dat alle personen op de SvA-lijst lid zouden worden van WN en aan die partij afdracht zouden gaan betalen. Dat is nou juist niet zo. De politici die straks in de SvA-fractie zitten, komen van verschillende partijen en dragen allemaal aan hun eigen partij af. WN is een van de partners, niet de bovenliggende partij.
Het is nog erger: als vroeger leden van D66, GroenLinks of Volt zich bij WN meldden om actief te worden, moesten ze lid worden om de kandidatenlijst te komen. In de nieuwe situatie hoef je juist geen lid meer te worden van WN: het lidmaatschap van een van de toeleverende partijen volstaat. WN is een van de opties.
Voldoende afdracht
Een vrouw zegt dat ze nooit met de SvA-constructie had ingestemd als ze dit had geweten. Logisch, want er is een enorm probleem: WN is afhankelijk van deze afdrachten. Leden brengen weinig geld binnen en subsidie is er al helemaal niet. Je zou denken dat WN heeft bedongen dat er bij een SvA voldoende WN-kandidaten op verkiesbare plaatsen komen om dit probleem te tackelen, maar dit is aan de regionale afdelingen gelaten. Als er relatief veel Pro-politici via de SvA-lijsten worden verkozen, heeft WN een financieel probleem.
Dan hebben we het nog niet over het toekomstperspectief gehad. Ik spreek een oud-politicus van GroenLinks, die na zijn gemeentelijke activiteiten actief wilde worden bij het waterschap. GroenLinks stuurde hem naar WN waar hij opklom tot dagelijks bestuurder van een waterschap. In de toekomst zal dat anders gaan: dan blijft iemand van Pro gewoon bij zijn eigen partij en komt hij op een Pro-waterschapslijst of op een SvA-lijst waar Pro aan deelneemt. WN komt daar helemaal niet meer aan te pas. De afdracht gaat nooit meer naar WN, altijd naar Pro.
Er is ook een probleem met jonge aanwas. De zaal is wit en oud. Jongeren die mogelijk interesse hebben zijn vooral actief bij politieke jongerenorganisaties, zoals die van Pro. Ze hoeven zich in het vervolg ook niet meer bij WN te melden. Dat suggereert dat Pro een grotere influx van nieuwe kandidaten zal hebben dan WN. Tel daarbij op dat Pro binnenkort in een paar waterschappen eigen waterfracties heeft en vervolgens kan kijken of dat bevalt. Zo ja, dan kan men over vier jaar de stekker uit alle SvA’s te trekken en overal zelfstandig meedoen.
In de zaal vraagt een bestuurder wat er in de nieuwe situatie op den duur van WN overblijft. Daar vergadert men de volgende keer over verder.
Beeld: WN-bordje bij de ingang, WN-vlag bij de ingang, WN-ledenvergadering. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.