Heeft Pieter Omtzigt ergens spijt van? De EO vraagt er niet naar
Het is nog maar een jaar geleden dat Pieter Omtzigt vertrok uit de Tweede Kamer. Een mooi moment om terug te blikken op zijn tijd in politiek Den Haag en de lessen die hij daar heeft geleerd. Dat doet hij deze week in de Ongeloofelijke Podcast van de EO. Je vraagt je meteen af: hoe kwam Omtzigt daar terecht? Zou deze podcast het enige programma zijn dat interesse had in zijn terugblik op 22 jaar Den Haag? Dat lijkt toch wat onwaarschijnlijk.
Zomaar een idee: Omtzigt wilde geen interview van een kwartiertje en daarmee vielen alle televisieprogramma’s op voorhand af. Podcasts zijn een uitkomst, want die kunnen eindeloos duren. Het interview met David Boogaard en Stefan Paas duurt twee uur en 23 minuten. Het is onwaarschijnlijk dat Omtzigt elders zoveel ruimte had gekregen. Bijkomend voordeel: lange interviews zijn niet de meest kritische en dus kunt u wel raden hoe dit gesprek afliep.
Herinneringen ophalen
Omtzigt wil graag een keer zijn verhaal vertellen, zo zegt hij aan het begin van deze lange uitzending. Hij krijgt er in het dagelijks leven telkens vragen over. Het interview is vervolgens een soort bloemlezing van zijn voormalige bezigheden en prestaties. Er kan natuurlijk geen misverstand bestaan dat Omtzigts verdiensten groot zijn, maar we kennen ze al. De vraag is dan wat de toegevoegde waarde van dit interview is. Het antwoord lijkt te zijn dat we kunnen vernemen hoe Omtzigt het allemaal zelf heeft beleefd.
Een jaar na zijn vertrek ziet Omtzigt dat de politiek in Den Haag nog steeds dezelfde moeizame discussies voert als voorheen. Politici worstelen met de problemen die ze zouden moeten oplossen. Dat ziet hij in meerdere landen: Frankrijk kan al jaren niet meer op een normale manier een begroting vaststellen en het Verenigd Koninkrijk verslijt de ene premier na de andere. Politici krijgen niet meer de tijd uit te leggen wat ze van plan zijn, dat uit te voeren en te laten zien of hun voorstellen werken.
Het is een alarmerende observatie en helaas nog waar ook. Je zou nu denken dat een politicus die jarenlang aanzienlijke invloed had, iets kan zeggen over hoe lastig het is bepaalde problemen op te lossen, ondanks allerlei goede intenties. Je zou denken dat dat geïllustreerd kan worden met het kabinet-Schoof, dat toch verrassend weinig problemen oploste, terwijl Omtzigts NSC echt vol goede bedoelingen in die regering zat. Hoe kwam dat? Het gaat er niet over.
Terechte zorgen
Omtzigt komt met talloze terechte en nuttige, maar tamelijk algemene observaties. De politiek moet bij problemen zo vroeg mogelijk bijsturen omdat het dan nog gemakkelijk gaat en je draagvlak kunt organiseren, niet als het allemaal al uit de hand is gelopen. De politiek kijkt te weinig naar de lange termijn. Bij de inname van de Krim in 2014 had de politiek wakker moeten worden en na moeten denken over vragen als waar onze energie vandaan komt en hoe we strategisch autonomer kunnen zijn. Het kwam er niet van.
In Den Haag regent het goede bedoelingen, denkt Omtzigt, maar er is te weinig bewustzijn van de macht van de staat en er zijn te weinig checks en balances. De overheid is in Nederland een soort managementoperatie met een ongewenste scheiding tussen beleid en uitvoering en topambtenaren die steeds weer doorschuiven en daardoor niet meer ter zake kundig zijn. Dat geldt ook in de Tweede Kamer: Kamerleden zitten simpelweg te kort om overzicht te hebben. Ideologische vergezichten zijn ver te zoeken.
Het CDA gaf Omtzigt nog de tijd het vak te leren en dat zou later zijn vruchten afwerpen. Die tijd krijgen Kamerleden nu niet meer. Velen hebben de cyclus van het maken van een wet nooit helemaal doorlopen. Begrijpt men wel welke enorme gevolgen wetgeving kan hebben? Een achterban hebben de meeste Kamerleden ook al niet. Ze komen op de slippen van hun leider binnen. Er moet daarom een ander kiesstelsel komen waarbij kandidaten voortaan meer op zoek moeten naar eigen kiezers.
Omtzigts gevoel
Omtzigt mag vertellen wat er op allerlei beslissende momenten door hem heenging. We luisteren naar zijn relaas over de leiderschapsverkiezing van het CDA, die hij nipt verloor. Er was procedureel gedoe en dat voelde niet goed. Omtzigt sprak met de partijvoorzitter af dat als de winnaar – Hugo de Jonge – ooit zou wegvallen, hij alsnog lijsttrekker zou worden. We weten hoe het afliep: De Jonge stapte op, maar de partijtop wilde opeens Wopke Hoekstra, alsof de afspraak met Omtzigt niet bestond.
Er kwam meer ellende. De commissie Van Dam kwam met een onthutsend rapport over de toeslagenaffaire. Het kabinet bedacht een regeling om de toeslagenouders te compenseren die volgens Omtzigt niet werkte. Dat zei hij ook. Daarna ontstond er ophef over ‘Omtzigt functie elders’ en drie weken later bleek dat het kabinet had vergaderd hoe hij ‘gesensibiliseerd’ kon worden. Toen brak hij met het CDA want binnen die partij kon hij niet meer functioneren.
NSC stond al hoog in de peilingen toen de partij nog niet eens bestond. Hoe voelde dat, wil de interviewer weten. Omtzigt wilde geen grote partij met veel zetels en mede daarom was hij geen premierskandidaat. De vraag is wat je aankunt als nieuwe partij, zegt hij: je kunt niet vanuit het niets de grootste partij worden en klaar zijn voor de regering. Omtzigt bekritiseert vervolgens dat er elke verkiezing weer een andere verlosser wordt aangewezen. Politici worden volgens hem onvoldoende op hun beleidsoplossingen bevraagd.
Kritische vragen
We luisteren naar observaties over het kabinet Schoof. NSC wilde niet met de PVV, maar het kon niet anders. We krijgen een uitgebreide beschouwing over de rechtsstaatverklaring, die het kabinet op het rechte pad moest houden. Dat is eigenlijk wel gelukt, lijkt Omtzigt te denken. Opeens zie je de gevolgen van de meelevende, onkritische interviewers van de EO. De meest voor de hand liggende vragen worden niet gesteld: waarom is er bij asiel dan ooit over noodrecht gesproken? En waarom ging Marjolein Faber daar eindeloos over door?
Zo zijn er nog wel wat meer vragen. Heeft Omtzigt na zijn vertrek bij het CDA overwogen te stoppen? Waarom is hij niet op het hoogtepunt vertrokken? Was dat niet logischer omdat hij wist dat zoveel nieuwe partijen mislukken? Waarom deed hij in alle kiesdistricten mee, terwijl hij wist dat NSC op die manier heel groot kon worden en hij dat niet wilde? In hoeverre was NSC inhoudelijk echt anders dan het CDA? Of was NSC niet veel meer dan het gevolg van een vertrouwensbreuk?
Hoe moeten we NSC zien als we kijken naar Omtzigts klacht dat Kamerleden te kort in functie zijn? De electorale implosie heeft heel veel Kamerleden opgeleverd die nooit een substantiële rol hebben kunnen spelen. Dat was vast niet de bedoeling, maar hoe kijkt Omtzigt daar dan nu op terug? Wat is achteraf de waarde van NSC geweest? Is er blijvende relevantie? Wat is die dan? Hoe evalueert Omtzigt achteraf zijn eigen goede bedoelingen? En waarom zit hij in een podcast waar men dit soort vragen niet stelt?
Beeld: Pieter Omtzigt in de Ongeloofelijke Podcast. Still van YouTube.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.