Harry Styles treedt zaterdag op in de Johan Cruijff Arena en dat is te merken. Rond het stadion staan werkelijk overal jonge vrouwen in feestelijke kleren met een hoop glitters. Het contrast met boekhandel Athenaeum is groot: hier – op steenworp afstand van de Arena – luisteren dertig mensen naar een gesprek met Karin Amatmoekrim. De Harry Styles-fans dringen zich op: op de achtergrond klinkt continu geroezemoes van buiten. De moderator grapt dat er straks misschien een verdwaalde fan binnenloopt. 

Amatmoekrim is columnist bij NRC en schreef meerdere boeken, waaronder een biografie van Anil Ramdas. Ze nam pauze als columnist om een ander boek te kunnen afronden, maar nu is er toch eerst een essay verschenen. De titel is Grenzend aan liefde. Eigenlijk wilde ze het niet schrijven, zo vertelt ze, maar ze deed het toch. Ze wilde ‘een nieuw verhaal’ schrijven omdat het in Nederland steeds weer gaat over migranten. En zo goed als altijd in negatieve zin. Er is ‘een ander verhaal’ nodig, zegt ze bij herhaling. 

In Nederland, zo vertelt Amatmoekrim, is er een hang naar het verleden. De wereld verandert en dat levert weemoed en nostalgie naar vervlogen tijden op. Migranten belichamen die verandering. Alom klachten: ze zouden zich niet aanpassen, ze pakken banen van de Nederlanders af en zo niet, dan profiteren ze van uitkeringen waar ze niet aan hebben meebetaald. Zelfs iemand als Habtamu de Hoop, die werd geadopteerd en vloeiend Fries spreekt, krijgt verwijten naar zijn hoofd.

Effectieve truc

Amatmoekrim bemerkt een continue drang om groepen apart te zetten. Trump noemde Haïtianen letterlijk beesten, Gidi Markuszower stelt Palestijnen gelijk aan barbaren en de nazi’s beschreven de Joden als ongedierte. Het is een effectieve truc om empathie te doen verdwijnen en mensen anders naar elkaar te laten kijken. Het is een overblijfsel van oud denken dat heel lang dominant is geweest, zo zegt de schrijfster. De consequenties ervan laten zich raden. 

Nederland is niet meer het land van windmolens, zwarte piet en van een uitsluitend witte bevolking, denkt Amatmoekrim. Zie hier de verlieservaring van de witte Nederlander. Dit type ervaring hebben ze echter gemeen met Nederlanders met een migratieachtergrond. Zij hebben ook iets verloren: door te migreren, maar ook vanwege het feit dat als ze teruggaan naar hun land van herkomst, ze een ander land aantreffen dan waar ze vertrokken. Er is geen fundamenteel verschil, zo lijkt ze te willen zeggen. 

Amatmoekrim voelt soms medelijden met mensen uit de hoek van BBB, PVV en Forum. In Nederland blijft het gaan over migranten, maar ze gaan niet weg en de oude wereld van vroeger komt niet meer terug. Tegelijk komen we ook niet verder: als je drie maanden in Suriname woont, word je onderdeel van de gemeenschap. In Nederland niet: hier blijft je tot in de eeuwen der eeuwen ‘een ander’. Je zou beter kunnen kijken wat er migranten en niet-migranten delen, zo is haar suggestie. 

Een ander verhaal 

Dan is het interview afgelopen. De aanwezigen klappen en de boekverkoop begint. De woorden van Amatmoekrim dreunen nog wat na: je kunt altijd kijken naar de verschillen tussen mensen, maar ook naar de overeenkomsten. Je kunt ook medelijden hebben met bijvoorbeeld PVV’ers die alleen maar de negatieve kanten van migranten (van welke generatie dan ook) willen zien. Je kunt met respect en fatsoen over andere mensen praten, ook al is dat in Nederland uit de mode.

Kun je dat nog wel opschrijven? Is dat nog wel gewenst? In deze leuke boekhandel in Amsterdam Zuidoost wel, maar hoe ligt dat elders? Het ligt voor de hand om naar de auteur te kijken: zelf migrant, schrijvend voor NRC en De Correspondent, die de koloniale geschiedenis meeneemt in haar verhaal en een lans breekt voor de veiligheid van LHBTI’s. De conclusie moge duidelijk zijn: Amatmoekrim is makkelijk weg te zetten als woke, en daarmee hoef je eigenlijk niet meer naar haar te luisteren, toch?

Haar woorden dreunen na: je hoeft het niet over alles met haar eens te zijn om te zien dat ze een punt heeft: migranten en niet-migranten moeten met elkaar verder, de wereld verandert en dat levert voor iedereen verlies, maar soms ook winst op. Dat proces gaat – leuk of niet – gewoon verder, hoe hard Geert Wilders ook schreeuwt en hoe hoog FvD ook in de peilingen staat. De vraag is: is er nog ruimte voor zo’n positiever en genuanceerder verhaal? Zou dat niet heilzaam kunnen werken? 

Ik heb het niet gecheckt, maar ik heb niet het idee dat Amatmoekrim vaak aan talkshowtafels zit.

Bestel het essay van Karin Amatmoekrim hier. 

Beeld: Karin Amatmoekrim in Athenaeum Zuidoost. Foto: Chris Aalberts. 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.