Nieuwe manieren waarop Forum geld wil verdienen aan de eigen raadsleden
Sinds begin deze maand zit Forum in 104 gemeenteraden. Eerst waren er ongeruste reacties, toen wat afsplitsingen en daarna werd het stil. In gemeenteraden wordt in relatieve stilte lokale politiek bedreven, maar ook in stilte geld verdiend. U zult FvD hier nooit over horen: het moet lijken alsof de lokale fracties er zijn om de gemeenten mooier te maken. Misschien is dat een doel van Forum, maar er is in ieder geval ook een tweede doel: inkomsten genereren voor de moederpartij.
De ondersteuning van raadsleden is geen sexy onderwerp en krijgt dus niet of nauwelijks media-aandacht. Dat komt Forum prima uit. Het onderwerp helpt zelf ook niet erg mee: de ondersteuning van raadsleden is niet overal hetzelfde geregeld en per gemeente verschilt ook het budget. Voor zowel burgers als journalisten is het daarom al snel te onoverzichtelijk om er een beeld van te krijgen. Dat vindt FvD ongetwijfeld geen probleem, want dan stelt niemand er vragen over.
Raadsleden krijgen naast hun individuele vergoeding voor het raadslidmaatschap, vergoedingen voor scholing en voor fractieondersteuning. Met die laatste twee vergoedingen is iets aan de hand.
Scholing
De scholing van raadsleden wordt geregeld via de griffie. Dit zijn de ambtenaren die de gemeenteraad als geheel ambtelijk ondersteunen. Raadsleden kunnen cursussen volgen en de rekening bij de griffie declareren. FvD wil dat de eigen raadsleden verplicht cursussen volgen bij de eigen partij, zodat dit geld richting Forum stroomt. Er is overduidelijk een probleem: dit is de bedoeling van het scholingsbudget niet, het is maar de vraag of de cursussen van Forum de beste zijn en of ze wel een marktconforme prijs hebben.
Zo ontstond de afgelopen jaren in meerdere gemeenten discussie of raadsleden van Forum wel bij het Renaissance Instituut – het wetenschappelijk bureau van FvD – cursussen mochten volgen. FvD heeft de werkwijze daarom veranderd: de cursussen worden nu georganiseerd door een apart bedrijf onder de naam Trainingshaven. Dit bedrijf heeft dan weer nauwe banden met FvD: men geeft alleen cursussen aan Forum, zet FvD’ers voor de klas en doet dit zelfs op de locatie van de partij.
We kunnen dit het beste een rookgordijn noemen. Raadsleden kunnen zeggen dat ze hun cursussen niet meer bij de eigen partij volgen, maar bij een apart bedrijf. De bedoeling is in feite dat de griffie zit te slapen en dit zal accepteren. Dat kan Forum honderden euro’s per raadslid opleveren. FvD heeft er een kleine driehonderd. Dat is echter nog niet alles. Het belangrijkste verdienmodel lijkt in de fractieondersteuning te zitten.
Fractieondersteuning
Fracties krijgen budget ter ondersteuning van hun werk, zodat zij bijvoorbeeld – in grotere gemeenten – een medewerker kunnen aannemen. Deze budgetten verschillen per gemeente en ook de uitbetaling is per gemeente verschillend georganiseerd. In sommige gemeenten kunnen raadsleden hun kosten declareren bij de griffie, net als bij de scholing. In grotere gemeenten hebben fracties een eigen ondersteuningsstichting die binnen de gemeentelijke regels, plus verantwoording achteraf, een budget krijgt gestort.
FvD heeft bij de Kamer van Koophandel tientallen van deze stichtingen geregistreerd ter ondersteuning van de al bestaande of juist nieuwe lokale fracties. We hebben weinig informatie hoe deze stichtingen werken, maar we kunnen wel de statuten opvragen. Dat is gedaan voor vier van deze stichtingen: twee bestaande fracties die al sinds 2022 een ondersteuningsstichting hebben – Eindhoven en Arnhem – en twee nieuwe fracties die onlangs een eigen stichting hebben gekregen: Nijmegen en Utrecht. Op de bestuurders en een enkele passage na, zijn al deze statuten hetzelfde.
Een verschil tussen de oude en nieuwe stichtingen is hun bestuursstructuur. In de oude situatie – Eindhoven en Arnhem – zijn drie personen bestuurslid, waaronder het raadslid uit de betreffende gemeente. Hier is niets vreemds aan de hand: dit gebeurt vaker bij stichtingen voor eenmansfracties, zoals FvD ze tot voor kort vrijwel overal had. In de nieuwe situatie is de constructie echter schimmig: twee stichtingen fungeren als het bestuur. Beide stichtingen hebben dan weer dezelfde bestuurders: zes medewerkers van het partijbureau. Een FvD-raadslid meldt dat elke stichting nog een derde bestuurder krijgt: een raadslid uit de betreffende gemeente.
FvD-raadsleden hebben op deze manier niet de meerderheid binnen het bestuur van hun eigen stichting, terwijl dat bij alle grotere fracties wel zo had kunnen zijn. Raadsleden hebben dus niet het finale oordeel over het geld dat voor hun eigen ondersteuning bestemd is. Best belangrijk, want deze ondersteuningsstichtingen leveren FvD daarmee in ieder geval vier verdienopties op.
1. Cursussen medewerkers
Als de lokale fractie een of meerdere medewerkers in dienst neemt, komen zij in dienst bij de ondersteuningsstichting, die daarmee de rol van werkgever op zich neemt. Deze medewerkers kunnen een scholingsbehoefte hebben en die kan uit het budget van de ondersteuningsstichting worden betaald. We weten inmiddels dat Forum daar een verdienmodel voor heeft: er is cursusaanbod bij Trainingshaven, zoals eerder gezegd een bedrijf dat nauwe banden heeft met Forum.
Zoals eerder in dit stuk stond vermeld: raadsleden kunnen zelf cursussen volgen en die vergoed krijgen via een apart scholingsbudget. Medewerkers die op cursus gaan, worden echter uit de ondersteuningsstichting betaald en kunnen dus direct naar Trainingshaven worden gestuurd.
2. HR-bureau inhuren
Het aannemen van personeel door ondersteuningsstichtingen brengt administratief werk met zich mee en het komt regelmatig voor dat daar een extern bureau voor wordt ingehuurd. Daar heeft FvD volgens een van de raadsleden inmiddels ook iets op bedacht: HR-Haven, van dezelfde eigenaren als Trainingshaven. Fracties worden verplicht met dit bureau samen te werken en dat kan ook, want de raadsleden hebben geen grip op hun eigen stichting.
Of de kosten en kwaliteit van HR-Haven marktconform zijn, is niet te controleren.
3. Vergoeding bestuurders
In de statuten van de oude en nieuwe stichtingen vinden we een opmerkelijk artikel: ‘aan bestuurders kan een beloning worden toegekend’. Dat klinkt als een onschuldig zinnetje, maar dat is het niet. Bij andere partijen wordt de ondersteuningsstichting zoveel mogelijk bestuurd door de raadsleden zelf. Zij krijgen daar geen vergoeding voor. Dat is ook niet raar, want de taak stelt in uren relatief weinig voor. Bij Forum kunnen bestuurders er echter declaraties voor indienen.
In Eindhoven en Arnhem is het op basis van de statuten mogelijk dat bestuurders een vergoeding uit het ondersteuningsbudget ontvangen. In Nijmegen en Utrecht geldt dat voor de twee stichtingen die als bestuurder zijn aangemerkt: de stichting algemene ondersteuning gemeenteraadsfracties en de stichting politieke coördinatie, beide bemand door medewerkers van het partijkantoor. Zo ontstaat ook bij nieuwe fracties een verdienmogelijkheid die bij andere partijen niet bestaat.
4. Saldo naar Forum
De statuten van de ondersteuningsstichtingen geven nog een extra optie om geld te verdienen: mocht de stichting worden opgeheven, zal een eventueel batig saldo aan FvD toekomen of aan diens rechtsopvolger. Dit is geen ondenkbeeldig scenario. Een ondersteuningsstichting kan worden opgeheven omdat de raadsleden niet worden herkozen, de partij niet meer meedoet in een bepaalde gemeente of omdat alle raadsleden zich afsplitsen. Dit zijn allemaal opties die vroeg of laat meer dan reëel zijn.
Bij deze constructie verdwijnt gemeenschapsgeld zonder enige tegenprestatie in de zakken van FvD, terwijl het overduidelijk is dat dit geld van de gemeente is en een totaal ander doel had, namelijk het goed laten functioneren van de gemeenteraad.
Niet transparant
Misschien denkt u: al deze zaken zullen zich de komende jaren vanzelf aan ons openbaren. Journalisten kunnen WOO-procedures starten om te zien wat de handel en wandel van deze stichtingen is. Die verwachting klopt echter niet. Als raadsleden iets declareren bij de griffie, bijvoorbeeld een cursus, kan dat via de Wet Open Overheid openbaar worden gemaakt. Het gaat immers om een handeling van een overheidsorganisatie: een betaling door een afdeling van de gemeente.
Deze ondersteuningsstichtingen zijn geen overheidsorganisaties en vallen dus niet onder de WOO. We zullen daarom vaak helemaal niet weten wat FvD hieraan verdient. Je kunt zeggen: zo is het leven, we weten ook niet wat de ondersteuningsstichtingen van andere partijen doen. Op zich klopt dat, maar we weten wel dat die stichtingen niet in hun statuten hebben staan dat bestuurders een vergoeding kunnen krijgen en dat een batig saldo bij opheffing naar de moederpartij gaat. Ook weten we dat raadsleden van andere partijen over hun eigen stichting gaan en die van FvD – als het erop aankomt – niet.
Deze verdienmodellen zijn uniek voor Forum en kunnen alleen bestreden worden als gemeenteraden wakker worden en hun verordeningen aanpassen.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.