Bij zes procent van de FvD-gekozenen is nu al gedoe
Deze week konden we lezen dat lokaal nieuws steeds vaker door AI wordt geschreven. Dat is niet zo gek: kunstmatige intelligentie kan steeds meer. Lokaal nieuws moet goedkoop worden gemaakt omdat het publiek per definitie klein is. Als u iets leest over winkelopeningen, rommelmarkten of verkeersongelukken is de kans steeds groter dat de tekst door AI is gegenereerd. Er is meer nieuws dat vermoedelijk prima door AI geschreven kan worden: personele wisselingen bij FvD.
Individuele berichten zijn zo geschreven, gelezen en vergeten, maar de vraag is natuurlijk welke patronen er zijn. Bij FvD gebeurt continu hetzelfde. Na de uitslag van 299 gemeenteraadszetels, is er bij negentien raadszetels iets veranderd ten opzichte van de verkiezingsuitslag. Dat is zo’n zes procent van de gevallen. Raadsleden zijn afgesplitst of hebben zichzelf niet laten installeren. Laten we naar de patronen kijken. Eerst de kwestie van de voorkeursstemmen, dan die van de spijtoptanten.
Voorkeursstemmen
Er zijn in ieder geval bij zes raadsleden problemen ontstaan toen ze met voorkeursstemmen werden gekozen. Dit verhaal is inmiddels redelijk bekend: Forum wil de oorspronkelijke lijstvolgorde aanhouden en wilde dat al deze kandidaten hun zetel inleverden. Dit is overigens niet overal zo: er zijn ook FvD’ers met voorkeursstemmen gekozen die wel gewoon FvD-raadslid werden. Het is niet duidelijk of daar discussie is geweest of dat Forum het in die gevallen prima vond.
Achter elkaar ontstonden in drie gemeenten problemen: Hoogeveen (twee zetels), Venlo (een zetel) en Steenwijkerland (twee zetels). Deze week kwam daar Apeldoorn bij. Margreet de Wolff werd met voorkeursstemmen gekozen, waardoor de nummer drie, oud-Statenlid Alex van Wijhe geen zetel zou krijgen. Ze werd gemaand haar zetel in te leveren, maar weigerde. Volgens FvD gaat het om ‘het gebrek aan ervaring’, niet om het niet respecteren van het democratische proces.
Daar is gerede twijfel over: de afsplitsers in Steenwijkerland hebben deze week nog laten weten dat er druk op hen is uitgeoefend om hun zetels op te geven. Een van hen stond volgens FvD alleen ‘op verzoek van haar vriend’ op de lijst. FvD betreurt de gang van zaken, aldus persvoorlichter Milan Schenk, want het gaat om zetels die zijn behaald onder de Forum-vlag, en nu ‘worden ingezet voor persoonlijke doeleinden’. Dat er volgens de kieswet maar één soort kandidaten is – namelijk: verkiesbare – is hem kennelijk ontgaan.
In Heerlen is nog een raadslid verkozen met voorkeursstemmen, maar ze neemt haar zetel niet in. Zij zegt dat vrijwillig te doen.
Spijtoptanten
Er zijn inmiddels ook FvD-gekozenen die tussen de verkiezingen en de installatie – eerder deze week – simpelweg afzagen van hun zetel. Zij hebben in de media veel minder aandacht gekregen dan de kwestie rond de voorkeursstemmen, maar het gaat om maar liefst twaalf kandidaten. Het betreft aspirant-raadsleden in Oisterwijk (drie), Den Helder (twee), Purmerend (twee), Hardenberg (twee), Nijkerk (een), Scherpenzeel (een) en Midden-Groningen (een).
In Scherpenzeel neemt Marja Kemperman haar zetel om gezondheidsredenen niet in. Opvallend: ze zal volgens het AD wel betrokken blijven bij de fractie, net als haar man, Eric Kemperman, de BBB-senator die vorig jaar naar Forum overstapte. Ze stonden beide in de Scherpenzeelse top vier. In Nijkerk is er een soortgelijk geval: ook daar neemt een kandidaat zijn zetel niet in om ‘persoonlijke (gezondsheids)omstandigheden’, zo lezen we op de website Nijkerkerveen.
In Midden-Groningen werd een van de FvD-raadsleden deze week niet geïnstalleerd. Het werd hem allemaal teveel. Er komt iemand anders voor in de plaats, aldus Dagblad van het Noorden. In Purmerend nemen twee verkozen FvD’ers hun zetels niet in. De zoon van de lijsttrekker is niet benoembaar, want hij is pas zeventien. Oud-CD’er Richard Wessels neemt zijn zetel ook niet in. Waarom is onduidelijk. In Den Helder is de lijsttrekker niet benoembaar omdat hij daar helemaal niet woont en de nummer twee heeft bij nader inzien geen tijd.
Vrijwillig?
In Oisterwijk nemen de nummers twee, drie en vier hun zetel niet in. De nummers een en vijf komen daardoor in de gemeenteraad. Twee raadsleden in Hardenberg – de nummers drie en vier – zijn op het laatste moment vervangen door twee anderen. ‘Na intern beraad’ gaan kandidaten vijf en zes de gemeenteraad in. Het is volgens Oost niet duidelijk of er sprake is van vrijwilligheid. Een VVD-raadslid vermoedt dat het partijbureau in Amsterdam heeft ingegrepen, maar FvD neemt daar afstand van.
Dat VVD-raadslid heeft gelijk dat er de schijn van bemoeienis is. Die indruk bestaat omdat er bij de raadsleden die met voorkeursstemmen werden gekozen ook problemen waren en er daar druk op kandidaten is uitgeoefend. Misschien niet altijd, maar tenminste soms. Dat er vaak helemaal geen verklaring wordt gegeven dat kandidaten opeens hun zetel afstaan – zoals bij de drie personen in Oisterwijk – is verdacht. Waarom kandideerden ze zich eigenlijk?
Waarom hebben kandidaten opeens last van drukte of van hun gezondheid? Wisten ze dat niet al eerder? Dat Forum de voorbereiding niet serieus heeft aangepakt is een open deur, maar er zijn nu wel heel veel spijtoptanten.
Dubieuze zaak
De vraag is vooral of al deze kandidaten vrijwillig afstand deden van hun zetel. Dat is niet zo gemakkelijk vast te stellen. Het is zoals de FvD-persvoorlichter zegt: veel kandidaten zijn onervaren. Je kunt ze veel wijsmaken, bijvoorbeeld over hoe een partij hoort te werken, wie er de baas is, wie de standpunten bepaalt en ga zo maar door. De kandidaten kennen de kieswet vrijwel zeker niet. Ze weten dan niet wat hun rechten zijn en dat ze helemaal niet meer naar de partijtop hoeven te luisteren.
Kandidaten zonder kennis kunnen al snel de indruk hebben dat de partijtop iets van de samenstelling van de lokale fractie mag vinden en daar ook een bepaalde zeggenschap over heeft. Als de partijtop ‘een vriendelijk verzoek’ doet ‘in het partijbelang’, kan dat al genoeg zijn om te gehoorzamen, want aspirant-raadsleden denken dat FvD een normale organisatie is die niet alleen om de leider draait. Het partijbestuur hoeft dus vaak niet eens druk uit te oefenen.
Er is ook nog een andere mogelijkheid: het zou goed kunnen dat sommige spijtoptanten zelf wakker zijn geworden. Een kenmerk van FvD-kandidaten is dat ze alle kritiek van de buitenwacht lange tijd ontkennen, maar vroeg of laat leren ze alsnog waarin ze verzeild zijn geraakt. Dat proces is nu al begonnen: ze hebben allemaal kunnen lezen hoe het de kandidaten met voorkeursstemmen verging.
Naschrift
Deze analyse gaat uit van de gevallen die de media hebben gehaald. Zeker vier andere aspirant-raadsleden hebben hun zetel niet ingenomen. In Lelystad heeft Kevin Tetteroo om onduidelijke redenen zijn zetel niet aanvaard. In Meierijstad geldt dit voor de met voorkeursstemmen gekozen Yvonne van Aarle-Schevers. In Heemskerk zei de nummer drie af, Tim Nijman.
In Wassenaar heeft de lijsttrekker zijn zetel niet ingenomen en komt de nummer twee in de raad. Dat maakt dat er inmiddels 23 wisselingen zijn ten opzichte van de verkiezingsuitslag: zo’n zeven en een half procent van de FvD-zetels.
Beeld: plaatsnamen waar wisselingen waren bij FvD.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.