De neerwaartse spiraal van de PVV lijkt moeilijk te keren
Hoe gaat het met de PVV? De gemeenteraadsverkiezingen vormen een mooi moment voor een antwoord op die vraag. De eerste tien jaar deed de PVV alleen mee in de gemeenten Den Haag en Almere, tegenwoordig is de partij in tientallen plaatsen aanwezig. Dit jaar kwamen daar weer nieuwe gemeenten bij. Om iets te kunnen zeggen over hoe het met de PVV gaat, moeten we kijken naar gemeenten waar de partij al langer aanwezig is. Is daar sprake van groei of krimp?
In de onderstaande tabel staan alle gemeenten waar de PVV al voor de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen week actief was. Dit zijn de zetelaantallen die de PVV haalde sinds 2010. Vervolgens staat er per gemeente of de trend omhoog, omlaag of stabiel is. In een aantal gemeenten deed de PVV eerder wel mee, maar dit jaar niet meer. Om de verkiezingen van afgelopen week in context te plaatsen is toegevoegd of FvD dit jaar in deze plaatsen deelnam.
Uitslagen in gemeenten waar de PVV al voor 2026 actief was.
Verdwenen fracties
In Arnhem verdween dit jaar de PVV-fractie bij gebrek aan opvolging, in Rotterdam verdween de partij vier jaar geleden omdat de raadsperiode desastreus was verlopen. In Urk liep de fractie dit jaar weg en dat gebeurde in Purmerend eveneens. In beide gemeenten kwam geen vervanging. Eerder verdween de fractie in de gemeente Tholen. We zien hier vooral de organisatorische problemen van de PVV, waar men bij weglopende of disfunctionerende raadsleden niet genoeg mensen heeft om hen op te volgen.
De oudste PVV-gemeenten laten eigenlijk de belangrijkste conclusie zien: Wilders is op zijn retour. Ooit was de PVV in Den Haag een grote partij, dit keer heeft men de kiesdrempel niet gehaald. In Almere is minder dan de helft van de zetels over ten opzichte van 2010. We hoeven echter niet zo ver terug te gaan om te zien dat er problemen zijn. Ook in gemeenten waar de PVV-achterban prominent aanwezig is, neemt het zetelaantal af: Den Helder, Maastricht, Nissewaard en Venlo zijn goede voorbeelden.
In vijf van de 34 PVV-gemeenten is de fractie verdwenen en er is veertien keer sprake van een neerwaartse trend. Een opwaartse trend is er in zeven gemeenten en in acht is het zetelaantal stabiel.
Samenvatting trend PVV-zetels in gemeenteraden
Relatie met FvD
Dat Forum met de deelname in 104 gemeenten een belangrijke concurrent is geworden, mag duidelijk zijn. In alle steden waar de PVV verdween, is Forum inmiddels met een of meer zetels aanwezig. Dat geldt tevens in dertien van de veertien gemeenten waar de PVV in een neerwaartse spiraal zit. Daar waar de PVV stabiel is of zetels over de jaren heen wint, is er geen duidelijke relatie met de komst van de partij van Thierry Baudet. Als FvD in een PVV-gemeente aantreedt, is de kans op verlies voor Wilders het grootst.
Het is voor alle partijen verleidelijk de verkiezingsuitkomsten zo te interpreteren dat ze positief lijken. De PVV kan dat gemakkelijk doen: er zijn allerlei nieuwe gemeenten waar de partij zetels heeft gewonnen, zoals Assen, Montferland, Papendrecht en Stadskanaal. Ook kan Wilders roepen dat er gemeenten zijn waar de PVV heel groot is geworden, zoals Zoetermeer, Papendrecht en Terneuzen. Maar juist in die laatste drie gemeenten deed Forum niet mee. In Zoetermeer vertrok FvD zelfs.
Het patroon is voor Wilders redelijk alarmerend: er is opvallend vaak een negatieve trend en die hangt samen met plekken waar de grote concurrent tegenwoordig meedoet. Als je dan bedenkt dat Forum met ledengelden en subsidies een enorme oorlogskas heeft opgebouwd, en Wilders het zonder leden en subsidie moet doen, kunnen we wel raden welke kant dit de komende jaren uit gaat.
Correctie: in een eerdere versie van dit artikel miste de PVV in Tholen. De tekst en tabellen zijn hierop aangepast.
Beeld: Geert Wilders in de Tweede Kamer. Still van YouTube.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.