Eindelijk weten we waar BBB voor staat: het BBBisme
Waar staat BBB eigenlijk voor? Er zijn tekenen dat de partij het zelf ook niet meer weet. Zo vertrok Mona Keijzer en hoorden we opeens dat zij verantwoordelijk zou zijn geweest voor de ongewenste verrechtsing van de partij. Dat zou natuurlijk kunnen, maar tegelijk begonnen leden te klagen dat Keijzer eigenlijk terug zou moeten komen. Afgelopen week stapten de Europarlementariërs over naar radicaal rechts, terwijl ze voorheen opereerden vanuit het politieke midden.
Wie weet waar BBB voor staat, mag het zeggen. Wat niet helpt, is dat BBB zichzelf nooit van een ideologisch label heeft voorzien. Waar het CDA zichzelf christendemocratisch noemt, heeft BBB nooit geclaimd voor een bepaalde ideologie te staan. Dat is ook lastig, want de belangrijkste politieke ideologieën hebben in Nederland allemaal al een eigen partij. Toch is er goed nieuws. Het wetenschappelijk bureau van BBB heeft een inventarisatie gemaakt van de ideologie en de kernwaarden.
Het blijkt boeiend leesvoer over waar BBB in het politieke spectrum staat.
Consistentie achteraf
Eigenlijk gaat het met deze exercitie al op voorhand fout. Het zou logisch zijn om een partij vanuit een ideologie op te zetten en op basis van die inhoud politici en kiezers te werven, maar BBB doet dat andersom. Er is eerst een partij opgericht met losse standpunten, daar zijn politici en leden op afgekomen en nu moet achteraf worden bedacht of er een ideologie bestaat die daarbij past, voor een voorspelbare koers kan zorgen, een bindende functie heeft en alle kikkers in de kruiwagen kan houden.
Door nu pas de ideologische wortels vast te stellen wordt achteraf een poging gedaan de partij consistent en voorspelbaar te maken. Dat is ingewikkeld, omdat BBB tot dusver juist pragmatisch was en van standpunt kon wisselen. Dit geeft natuurlijk wel aan waarom ideologische wortels nodig zijn, maar levert tegelijk de vraag op of deze exercitie ooit zinvol kan zijn, aangezien BBB-politici al jarenlang hebben kunnen wennen aan een situatie zonder ideologisch kader.
Bij een serieuze inhoudelijke analyse zou je verwachten dat het wetenschappelijk bureau meerdere politieke ideologieën systematisch met elkaar vergelijkt. Er worden door wetenschappers verschillende labels op BBB geplakt, zo melden de auteurs droogjes. BBB is beschreven als ‘een agrarische partij die op sociaal gebied links van het midden staat’, ‘een agrarische belangenpartij met populistische trekjes’ en ‘een agrarisch-populistische partij die niet radicaal rechts is, maar wel een grensgeval’.
Allerlei labels
Het wetenschappelijk bureau noemt labels als ‘agrarisme’, ‘ruralisme’, ‘pragmatisme’ en ‘sociaal conservatisme’, maar men formuleert per ideologie alleen losjes waar die voor staat. Zo kan er geen scherpe, systematische vergelijking worden gemaakt tussen deze ideologieën en wat BBB de afgelopen jaren heeft gedaan. Een systematisch overzicht of BBB meer pragmatisch dan sociaal conservatief is, of juist andersom, blijft uit. Alle labels passen wel een beetje bij BBB.
Zo is deze exercitie simpelweg mislukt. Het wetenschappelijk bureau gaat vooral in op de kernwaarden van BBB, maar die zijn niet ideologisch. Met andere woorden: ze geven geen inhoudelijke sturing, maar gaan over welke mensen bij de partij passen en hoe die met elkaar om moeten gaan, zoals dat je scherp moet zijn op de inhoud en zacht op de persoon, dat je helder moet communiceren en je bewust moet zijn van je stijl en houding. Zo komen we ideologisch wederom niets verder.
Naoberschap
Er is eigenlijk maar één BBB-kernwaarde die wel wat inhoudelijke sturing geeft: naoberschap. Het wetenschappelijk bureau definieert dit op basis van wat BBB zelf heeft gepubliceerd of wat Van der Plas publiekelijk heeft gezegd. Je moet naar elkaar omkijken, voor elkaar klaarstaan en wederzijds hulp bieden. Naoberschap betekent dat beleid draagvlak nodig heeft, bijdraagt aan zelfredzaamheid en weerbaarheid en niet onnodig ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer.
Naoberschap betekent dat initiatieven van onderop moeten worden genomen. De overheid moet functioneren ‘als een betrokken buurvrouw of buurman; iemand op wie je kunt rekenen, maar die ook gepaste afstand bewaart tot het persoonlijke erf’. Een naoberstaat betekent dat de overheid er niet alleen moet zijn voor de hogere middenklasse, maar ook voor kwetsbare groepen. De overheid moet zorgdragen voor de leefbaarheid van de regio’s en mensen ruimte bieden zichzelf te organiseren.
De overheid moet regionale diversiteit erkennen en waarderen. Tevens moet de overheid niet alles tot in detail willen regelen, maar kaders stellen en fungeren als vangnet en springplank. Het probleem van deze uiteenzetting laat zich raden: dit is wederom geen ideologische keuze maar vooral een herhaling van standpunten. Deze worden ook niet verder ideologisch ingedeeld, omdat BBB niet zegt wat de onderscheidende kenmerken van de verschillende ideologieën zijn waaruit de partij zou kunnen kiezen.
Populisme
Dan gebeurt er iets geks waarmee de hele ideologische discussie over de BBB-kernwaarden de prullenbak in kan. BBB heeft kiezersonderzoek laten doen door Ipsos I&O: wie zijn de kiezers van de partij en waar komen ze vandaan? Wat zijn de belangrijkste motieven voor kiezers om op BBB te stemmen? Dat blijkt trouwens Caroline van der Plas te zijn, al is de waardering voor haar nogal afgenomen. Verder spelen de thema’s boeren en platteland een grote rol. Hoe verrassend.
Er is ook gekeken naar kiezersprofielen en dan blijkt dat de BBB-kiezer verschilt van die van de VVD. De VVD-achterban blijkt individualistischer te zijn. BBB-kiezers zijn net als die van het CDA meer gericht op het collectief en zeggen dat ze bestaanszekerheid, een goede gezondheid en sterke banden met familie en vrienden belangrijk vinden. Ook willen ze een betrouwbare overheid, koesteren autonomie en wensen een overheid die zich niet te veel met ze bemoeit.
Er zijn ook nog focusgroepen gedaan. Hier ontstaat een soort potpourri van standpunten waarvan volstrekt onduidelijk is of ze representatief zijn voor BBB-kiezers. De deelnemers hebben gemeld dat BBB een partij is voor het stille midden en dat ze hechten aan een directe open communicatiestijl. Participatie vinden ze ook erg belangrijk. Burgers en boeren vinden ze een valse tegenstelling.
Wat nu?
Onwillekeurig bekruipt je het gevoel dat dit rapport vooral iets laat zien over het niveau van het wetenschappelijk bureau. Er worden heel veel bekende standpunten en ideeën genoemd. De vraag is hoe die scoren langs de meetlat van verschillende politieke ideologieën, maar daar is in dit rapport helemaal geen sprake van. Zo komt er nul ideologische duidelijkheid en blijft BBB een onvoorspelbare, grillige partij die vandaag iets anders kan vinden dan morgen.
De oplossing? BBB besluit aan kiezers te vragen wat zij vinden. Het enige label wat hierbij past is populisme, omdat het gaat om een soort marktoriëntatie: als de kiezers hun antwoorden veranderen, wijzigt ook wat de ideologische plaatsing zou moeten zijn. Zo is dit rapport één grote cirkelredenering: BBB heeft standpunten, daar kwamen kiezers op af, die willen dat dat de BBB-standpunten zijn en dus vatten die de ideologie van BBB goed samen.
De partij moet de eigen ideologie versterken, zo sluit het rapport bloedserieus af. BBB zou zich moeten richten op het creëren van ‘het BBBisme’, zodat er een mens- en wereldbeeld wordt uitgewerkt dat bij de partij past. Klinkt als een veelbelovend uitgangspunt om vroeg of laat alsnog ruzie te krijgen over waar deze partij nou precies voor staat.
Beeld: Omslag document over kernwaarden en ideologie, wetenschappelijk bureau BBB.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.