Forum in 104 gemeenten: hoe staat de partij ervoor?
Volgende week zijn er gemeenteraadsverkiezingen en Forum voor Democratie doet in 104 plaatsen mee. Dat is een record: vier jaar geleden stond de partij van Thierry Baudet in nog maar vijftig gemeenten op het stembiljet. Over de deelname is vooral ophef: in allerlei gemeenten hebben kandidaten wortels in andere rechts-extreme bewegingen zoals Pegida, Voorpost en Erkenbrand. Terechte zorgen, maar er is meer te zeggen over de lokale opmars van Forum. Hoe staat de partij er nu voor?
Laten we beginnen bij de bestaande fracties. Er zijn er op dit moment 43. Er zijn her en der wat afsplitsingen geweest, maar de grote meerderheid van de FvD-raadsleden heeft zijn termijn volgemaakt. Dat is meteen ook het belangrijkste wat er over deze raadsleden te zeggen valt. Vrijwel overal waar Forum in de gemeenteraad zit hoor je min of meer hetzelfde: de raadsleden zijn weinig opvallend en vergaderen gewoon mee. Er is weinig bijzonders aan.
Extreme kandidaten
Het contrast tussen de praktijk in de gemeenteraden en de berichten over extreemrechtse kandidaten is immens. Het is in ieder geval onjuist dat er straks veel mensen van Voorpost, de Geuzenbond en de NVU voor FvD in de gemeenteraden zitten. Kijk naar de plaats die die kandidaten hebben en dan zie je dat ze opvallend laag op de lijsten staan. Ze zijn vrijwel allemaal onverkiesbaar. Dat ze met voorkeursstemmen alsnog worden gekozen lijkt onwaarschijnlijk: ze zijn meestal volstrekt onbekend.
In de peilingen groeit FvD flink, maar de vraag is hoe zich dat gaat vertalen in de gemeenten waar de partij op het stembiljet staat. Momenteel bestaan bijna alle fracties uit één raadslid. Zelfs als dat er overal twee of drie worden, blijven de belangrijkste extremisten buiten de volksvertegenwoordiging. Wat dat betreft is juist de ophef over oud-NVU-man Frank Folkerts uit Nieuwegein wel begrijpelijk: hij is met zijn tweede plaats een van de weinigen die wel een behoorlijke kans maakt.
Wie zeker wel in de gemeenteraden komen, zijn heel veel JFvD’ers of oud-JFvD’ers. Dit is echt geen goed nieuws: de jongerenorganisatie is nog steeds het meest extreme deel van Forum. Er zullen veel meer van dit soort jongeren raadslid worden. Tegelijk kunnen we constateren dat veel huidige raadsleden al uit die groep komen en de afgelopen jaren weinig ophef hebben veroorzaakt. Een van de belangrijkste uitzonderingen op dat patroon is juist niet van JFvD: de Hengelose Brian Geertshuis.
Hondenfluitjes
Het ordentelijk functioneren van de gemeenteraden lijkt niet in het geding met de huidige opmars van Forum. Dat is prima verklaarbaar: de partij selecteert in de regel kandidaten waar men landelijk geen last van heeft. Hoe die selectie er precies uitziet is een raadsel, maar het is overduidelijk dat het proces zeer hiërarchisch is en dat de uitkomst ook voor vrijwilligers in gemeenten een volstrekte verrassing is. De uitkomst representeert slechts de persoonlijke voorkeuren van de partijtop.
Dat extremisten welkom zijn op onverkiesbare plaatsen, zegt alles: over de ideologische voorkeuren van de FvD-top en over hun wens deze mensen in de schijnwerpers te plaatsen, maar ze niet aan de knoppen te laten zitten. De mensen van Voorpost en Erkenbrand zijn dan ook vooral een soort hondenfluitjes naar iedereen met extremistische opvattingen: bij FvD ben je welkom. Tegelijk wil de partijtop zich (nog?) niet structureel aan deze mensen binden. JFvD’ers – eigen kweek en geen haar beter – krijgen daarentegen alle ruimte.
Personele verbreding, daar doet FvD niet aan. Op alle posters in het land staat Lidewij de Vos, terwijl zij helemaal niet verkiesbaar is. Het was weinig moeite geweest er een foto van de lokale lijsttrekker bij te photoshoppen. Dat FvD dat niet doet is wel invoelbaar: de partij maakt in een stad als Delft meer kans met De Vos op de poster, dan met de achttienjarige lijsttrekker. Hoeveel mensen zouden willens en wetens op die totaal onbekende student willen stemmen?
Maatschappelijke beweging
Baudet roept al jaren dat FvD een maatschappelijke beweging moet worden, maar dat wil maar niet lukken. Allerlei initiatieven om Forum te verbreden zijn mislukt, waaronder de Renaissance scholen en de informeel verbonden studentenpartij VSP. Andere initiatieven leiden een zieltogend bestaan of het is überhaupt niet duidelijk hoe ze op dit moment functioneren, zoals de Forum app en het maaltijdboxenbedrijf Eerlijk Eten. Een overtuigende maatschappelijke beweging ziet er anders uit.
De verkiezingsdeelname in 104 gemeenten kan gemakkelijk worden gezien als onderdeel van deze strategie, maar ook die interpretatie is te gemakkelijk, als we tenminste bereid zijn te kijken naar wat Forum in de praktijk doet. Zoals ik eerder schreef geeft de aanwezigheid van raadsleden de mogelijkheid om netwerken te bouwen, meer activiteiten te organiseren, vrijwilligers te werven en geld binnen te halen. De gemeenteraden zijn een stapsgewijs groeimodel.
Toch is de werkelijkheid weerbarstiger: spreek met raadsleden en journalisten uit gemeenten waar Forum in de gemeenteraad zit en je hoort vooral dat de FvD’ers eenlingen zijn die juist niet aan een maatschappelijk netwerk bouwen. Ze doen hun werk, doen mee aan verkiezingsdebatten en heel soms organiseren ze een activiteit. Niets duidt op het ontstaan van groepen FvD’ers, die formeel of informeel bezig zijn met het bouwen van de beweging die Baudet ons al jaren voorspiegelt.
Landelijke organisatie
We zijn dan weer terug bij de landelijke organisatie van Forum, die hier een coördinerende en aanjagende rol zou kunnen spelen, maar dat in de praktijk niet of nauwelijks doet. FvD volgt een vertrouwd patroon op de uiterste rechterflank, namelijk het her en der plaatsen van raadsleden in allerlei gemeenten, waarna de landelijke organisatie zijn handen van hen aftrekt en zij het letterlijk zelf moeten uitzoeken. Het enige wat FvD doet is cursussen organiseren waar de raadsleden dik voor moeten betalen.
Je zou je zelfs kunnen afvragen of dit proces niet inmiddels al is begonnen. In tegenstelling tot eerdere campagnes is er geen campagnetruc die voor Forum het land ingaat om de kandidaten een handje te helpen. Dat is extra pregnant omdat Baudet zijn lidmaatschap van de Tweede Kamer voor de lokale verkiezingsdeelnames heeft opgezegd.
Daar zit je dan in de gemeenteraad, zonder voorbereiding of training, zonder landelijke partij die je kan helpen en zonder leden die je kunnen bijstaan. Raadsleden van Forum zijn vooral uiterst eenzame types: ze hebben niet zoals raadsleden van traditionele partijen een partij die ze faciliteert, of een afdeling die een warm bad en een klankbord kan zijn. Tel daarbij op dat het raadswerk sowieso zwaar is. FvD’ers kunnen kiezen: aan de slag of de kantjes ervan aflopen.
In beide gevallen hoor of zie je veel FvD’ers niet meer. Mensen die zich zorgen maken over de opbouw van de partij hebben gelijk dat hier een rechtsextreem netwerk wordt gevormd en dat dat vroeg of laat tanden kan krijgen, op welke manier dan ook. Tegelijk is het vooralsnog een groep losse fracties waar weinig lijn in zit en die buiten verkiezingstijd ook nauwelijks publiciteit of aandacht van de partijtop krijgen. De vraag is of FvD ooit echt in dit netwerk gaat investeren.
Electorale kansen
De vraag is dan wat de electorale kansen zijn. Het is niet duidelijk waar de keuze van Forum voor bepaalde gemeenten op gebaseerd is. Van strategie lijkt nauwelijks sprake: gemeenten waar populistische partijen het goed doen zijn aangesloten zoals Den Helder en Helmond, maar in Limburg is de partij bijna nergens te bekennen terwijl daar wel een flinke doelgroep is. Andersom doet FvD soms mee in gemeenten waar de deelname vergeefse moeite lijkt zoals Utrecht en Nijmegen. Het hangt allemaal van toeval aan elkaar.
In de gemeenten waar FvD wel meedoet, zijn grote verschillen. We moeten hier nadrukkelijk kijken naar de aanwezigheid van lokale partijen, die net als FvD ontevreden kiezers trekken. De vraag is of deze partijen überhaupt aanwezig zijn en of FvD een aantrekkelijk alternatief biedt. Drie prominente voorbeelden laten de verhoudingen zien: als er concurrentie is van Leefbaar Rotterdam, Hart voor Den Haag of de Lijst Smolders Tilburg haalt FvD maar één zetel terwijl de doelgroep veel groter is.
Niemand kan de situatie in alle FvD-gemeenten overzien, maar je kunt wel twee soorten lokale concurrenten onderscheiden. Het eerste type bestaat uit bestuurlijk ingestelde partijen als Leefbaar Rotterdam die populistisch zijn en ontevreden kiezers trekken, maar die ook willen besturen en bereid zijn compromissen te sluiten. Het tweede type is daar niet toe bereid en zit meer in het vaarwater van FvD. De open vraag is of kiezers het verschil zien en wat voor hen aantrekkelijker is.
Lokale verschillen
De lokale verschillen zouden nog weleens best groot kunnen zijn. In Den Helder woont absoluut een FvD-doelgroep, maar er zijn zoveel succesvolle lokale partijen dat je je afvraagt of er ruimte is voor de partij van Baudet. De kans is aanwezig dat het bij een minimaal aantal Forum-zetels blijft. Een stad als Eindhoven is dan weer heel anders: veel minder potentiële FvD-stemmers, maar bij de verkiezingen is er rechts van de VVD nauwelijks aanbod. Dat geeft dus meer kansen voor Forum dan je op het eerste gezicht zou denken.
Zo bezien zit de gemeentelijke verkiezingsdeelname van Forum vol tegenstellingen. Er staan rechtsextremisten op de lijsten, maar juist de personen waar ophef over is zitten straks niet in de gemeenteraden. Baudet wil een maatschappelijke beweging, maar de fracties zijn eerder los zand en juist de landelijke partij lijkt daar weinig aan te willen veranderen. En hoewel FvD in de peilingen stijgt, is het maar de vraag of men die virtuele winst in deze 104 gemeenten kan verzilveren. Dat kan per gemeente sterk verschillen.
Het zou natuurlijk beter zijn als FvD niet in zoveel gemeenten op het stembiljet zou staan, maar of deze verkiezingen echt de grote verandering brengen waar Forum op hoopt, is allerminst zeker.
Beeld: FvD-posters in Alphen aan den Rijn, Den Haag en Amsterdam. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.