Plasticvervuiling is een immens probleem, zo leren we deze vrijdagavond in Raam Art Space in Amsterdam, een nieuwe galerie op steenworp afstand van Centraal Station. Hier werden de afgelopen weken kunstwerken geëxposeerd die zijn gemaakt van – of geïnspireerd op – plastic flessen die door kunstenaar Willem de Haan uit de Middellandse Zee zijn gevist. Er dobberen daar nogal wat flessen rond. En niet alleen flessen, trouwens. Ongelofelijke hoeveelheden plastic afval komen vroeg of laat in zee terecht. 

De Haan viste in vier dagen tijd 99 flessen op en vroeg kunstenaars er kunst van te maken. Hij benaderde zeker 200 kunstenaars totdat hij er 99 bereid had gevonden mee te doen. Velen reageerden niet of vonden het een vaag project. Dat valt wel mee: de kunstwerken zijn in Raam Art Space wekenlang geëxposeerd en zijn te koop. Er zijn er tot de dag voor het sluiten van de expositie 64 over de toonbank gegaan. De kunstwerken die overblijven worden weer in zee gedumpt.

Vrijdagavond is er een slotdiscussie over dit project. Een paar gasten praten over het achterliggende probleem van de plasticvervuiling. Er is tegenwoordig een organisatie die zich ermee bezighoudt: de Plastic Soup Foundation. Voormalig minister van milieu Jacqueline Cramer (PvdA) is er maar druk mee. Ze haalt herinneringen op aan 2007, toen ze nog minister was en geïnterviewd werd door iemand die zich met plasticvervuiling bezighield. Ze had er destijds nog nooit van gehoord. 

Onwetende ministers

Dat was de politieke realiteit. Het interview kwam in een boek over plasticvervuiling te staan. Cramer bestelde meteen twintig exemplaren. Ze deelde ze in Brussel uit aan haar collega-ministers. Wat bleek? Ook die hadden nog nooit van dit probleem gehoord. Er is nog steeds te weinig aandacht voor dit thema en daarom is het kunstproject van De Haan zo belangrijk, vindt Cramer. Eigenlijk is er ook voor dit project weer te weinig aandacht geweest, denkt ze. Er is eigenlijk nooit aandacht genoeg.  

Maria Westerbos betrok Cramer destijds bij de Plastic Soup Foundation. Er is sprake van een grote olieramp, legt ze uit. Het meeste plastic, bijvoorbeeld 98% van de plastic flessen, is van olie gemaakt. De helft van al het plastic wordt binnen twintig minuten weggegooid. Dat zijn enorme hoeveelheden olie. Een deel van dat plastic komt in de oceanen terecht, waar het in kleine stukjes uiteenvalt. Ondertussen zit al dat soort microplastic in dieren, ons eten en ons lichaam. Je wordt er letterlijk ziek van. 

Deze microplastics zijn nauwelijks te bestrijden, maar je kunt plasticvervuiling wel bij de bron aanpakken, legt Cramer uit. Je kunt bijvoorbeeld met technische oplossingen plastic filteren uit rivieren voordat alle troep de zee instroomt. Daarnaast kun je andere soorten plastic ontwikkelen: biobased plastics vergaan wel. Probleem: investeringen in deze types plastic blijven achter en hele technische systemen moeten erop worden aangepast. Wat niet helpt, is dat er weinig ophef over plasticvervuiling is. Die was er alleen toen dit afval ook in tandpasta bleek te zitten.

Klein bier 

Een man in het publiek vindt dat al deze initiatieven maar klein bier zijn. De verdienmodellen van het oude plastic moeten worden gesloopt, zegt hij. Cramer zegt dat hij kennelijk geen idee heeft hoe lang het duurt om dit soort veranderingen door te voeren. Westerbos heeft goed nieuws: verandering is wel mogelijk. De ozonlaag werd ooit bedreigd, maar dat is aangepakt door gezamenlijk internationaal optreden. Dat kan met plastic ook, al helpen internationale spanningen niet mee. 

Er moeten deze zaterdag nog ruim dertig kunstwerken worden verkocht, anders neemt De Haan ze weer mee naar de kust van de Middellandse Zee om ze weer in het water te dumpen. Het publiek heeft wekenlang de mogelijkheid gehad dit te voorkomen, benadrukt hij. Een vrouw in de zaal begint te klagen dat het teruggooien in zee het plasticprobleem alleen maar groter maakt. Een ander heeft het beter begrepen: kunst in zee dumpen levert weer publiciteit op en dat is hard nodig in de strijd. 

Daar zit wat in. Door Jacqueline Cramer en Willem de Haan weten we: het wordt sowieso een zaak van de lange adem. 

Kunstenares Tinkebell en ik maakten onlangs een podcast over deze expositie. 

Beeld: Jacqueline Cramer en Maria Westerbos in Raam Art Space. Foto: Chris Aalberts. 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.