Het CDA: opnieuw uitgevonden of gewoon geen goede concurrenten?
Een dag na de presentatie van het regeerakkoord komt het CDA samen in congrescentrum 1913 in Den Bosch. Dit partijcongres stond al enige tijd op de agenda. De bijeenkomst wordt dus niet gehouden ter meerdere eer en glorie van het aanstaande kabinet met D66 en de VVD. Waarom het congres wél wordt gehouden, is een raadsel. De agenda drukt een enorm gebrek aan urgentie en relevantie uit. In de ochtend zijn er deelsessies, dan is er lunch, vervolgens een plenaire vergadering van twee uur en daarna een borrel.
Het hoogtepunt van deze dag is de speech van Henri Bontenbal. Bijna alle politieke redacties lijken om deze reden naar Den Bosch te zijn gekomen. Bontenbal memoreert dat het CDA twee en een half jaar geleden ook op deze plek congresseerde. Het was de tijd dat het aantal CDA-zetels in de peilingen op één hand te tellen was. Inmiddels ziet de wereld er anders uit. Het CDA heeft zichzelf opnieuw uitgevonden en de concurrenten van toen – BBB en NSC – zijn electoraal weggevaagd. Bontenbal noemt ze niet eens meer.
De CDA-leider wilde snel een regeerakkoord. Er zijn urgente problemen waaraan gewerkt moet worden: woningtekort, wegtrekkende bedrijven, migratie en stikstof. Er is de afgelopen twee jaar vooral gepolariseerd en doorgeschoven. Er is veel benoemd, maar weinig opgelost. Bontenbal weet dat veel burgers inmiddels vinden dat de politiek zelf het probleem is. Daarom moet er een nieuwe politieke cultuur komen: samenwerking, wij-denken en lange termijn zijn daarvan de kern.
De pijlers
Het regeerakkoord bevat de pijlers van het CDA, horen we Bontenbal zeggen, zonder dat echt duidelijk is wat die pijlers precies zijn. Misschien bedoelt hij de aangekondigde maatregelen die bij het CDA passen: een fonds voor boeren, investeren in defensie, een maatschappelijke diensttijd voor jongeren, regels voor sociale media, meer kinderbijslag, minder regels voor verenigingen, een gemeenschapsfonds, versterking van het Nederlandse verdienvermogen en minder regels voor het MKB. Het is een hele waslijst.
Er zijn ook moeilijke keuzes gemaakt, zegt Bontenbal. Er wordt een vrijheidsbijdrage van alle Nederlanders gevraagd om de investeringen in defensie te betalen. Daarna is er alweer goed nieuws: het noodfonds voor energie blijft en aan de AOW verandert niks (niet helemaal). Dat laatste levert een klein applausje op en daarna wat gelach en geroezemoes. Bij het CDA blijven de ouderen sterk vertegenwoordigd. Ontwikkelingshulp wordt niet verder afgebroken, vertelt Bontenbal. Nog enthousiaster applaus.
Het belangrijkste is dat er weer wordt samengewerkt, houdt Bontenbal de zaal voor. Dat gaat het CDA doen. Het fijne is dat de partij zichzelf echt opnieuw heeft uitgevonden. Natuurlijk zal het ook lastig worden, want het CDA zal worden aangesproken op het kabinetsbeleid en er is een kans dat kiezers teleurgesteld raken. Opeens denk je: dat zou weleens kunnen, al is het maar omdat kiezers tegenwoordig heel snel teleurgesteld zijn. Het CDA mag dan ‘terug zijn’ en ‘heruitgevonden’, het herstel is misschien wel heel fragiel.
In de ochtend
Misschien zijn de ochtendsessies informatiever om een beeld te krijgen van hoe het met het CDA gaat. Bij een sessie over de woningmarkt gaat het over jongeren. Deze problematiek is al vele jaren bekend: huizen zijn niet te betalen en daarom blijven jongeren heel lang bij hun ouders wonen en stellen ze gezinsvorming uit. De sessie wordt georganiseerd door jongerenorganisatie CDJA en er is een panel met onder andere Tweede Kamerlid Hanneke Steen. De sfeer is gemoedelijk.
Er passeren allerlei oplossingen de revue zoals het optoppen van woningen, het verbeteren van de doorstroom en de mogelijkheden om een huis te vinden in de stad waar je bent opgegroeid. Het is allemaal beleidsmatig verantwoord, maar één factor mist: boosheid dat zoveel jongeren helemaal geen kans maken op een zelfstandige woonruimte en noodgedwongen bij hun ouders moeten blijven. Dat is werkelijk iets om razend van te worden, maar bij het CDA is het een beleidskwestie.
Geen van de vriendelijke CDJA-jongeren durft te zeggen dat er nu een plan moet komen om de woningnood in vier jaar op te lossen en daar werkelijk alles voor te doen. Zelfs als je weet dat dit niet kan, zou dat op zijn minst het streven moeten zijn. Bij het CDA wint echter de beleidsconsensus en dus worden rigoureuze stappen niet eens overwogen. Minder internationale studenten zou bijvoorbeeld al binnen een paar jaar veel meer kamers voor Nederlandse studenten opleveren, maar niemand noemt het.
Weglopers van toen
Zo kom je op de vraag hoe we het ‘heruitgevonden CDA’ het beste kunnen beschrijven. Zomaar een idee. Het CDA is een middenpartij die met andere partijen op een verantwoordelijke manier wil samenwerken, realistische doelen wil stellen, compromissen wil sluiten en goed geïnformeerde beslissingen wil nemen. Daar snakken velen naar na twee jaar politieke stilstand. De saaiheid van Bontenbal c.s. is een verademing in vergelijking met de partijen aan de flanken: die presenteren niets, dus dan liever het CDA.
Dat betekent niet dat het CDA op zichzelf erg aantrekkelijk is. Elke kiezer in het politieke midden vindt de partij een logische optie, maar we hebben de afgelopen jaren gezien wat er gebeurt als zich alternatieven aandienen. De aantrekkingskracht van NSC was eenvoudig: deze draaide niet alleen om de populariteit van Pieter Omtzigt, maar ook om het feit dat zijn partij echt ergens voor stond: men verdedigde vol passie de toeslagenouders die door de overheid waren vermalen. BBB deed hetzelfde met boeren.
Van de populariteit van BBB is niet veel meer over en NSC is op sterven na dood, dus dat is zeker goed nieuws voor het CDA. Nu keren ook politici terug. Twee oud-Kamerleden van NSC zijn op dit congres te vinden: Olger van Dijk en Harm Holman. Vooral de aanwezigheid van Van Dijk wordt door velen opgemerkt. Een zittend Kamerlid legt uit dat oud-NSC’ers zeker geen functie meer krijgen bij het CDA, maar ze zijn zeker welkom als lid. De symbolische waarde ervan is duidelijk.
Geluk voor het CDA
Het CDA heeft gewoon geluk, denken meerdere aanwezigen. BBB was een variant van het CDA en kon zo met het menselijke gezicht van Caroline van der Plas veel kiezers van de christendemocraten afsnoepen. Er is gelukkig voor het CDA ontzettend veel misgegaan: BBB hangt te veel aan Van der Plas, media en kiezers zijn op haar uitgekeken, er zijn te veel onrealistische beloften gedaan en de partij is richting de PVV opgeschoven. Daarmee jaag je gematigde kiezers weg.
Over NSC gaat het eigenlijk helemaal niet meer, maar daar speelt eigenlijk hetzelfde. Het CDA had er flinke concurrentie van, maar NSC had nooit in de PVV-coalitie moeten stappen en het vertrek van Omtzigt heeft ook een zware wissel op de partij getrokken. Ook dit heeft kiezers teruggebracht naar het CDA. Het probleem laat zich daarmee raden: het CDA kan denken dat de partij terug is en dat Bontenbal een enorme stemmentrekker is, maar kiezers zijn óók terug omdat ze elders zijn weggejaagd.
Al met al drie keer hoera dat het CDA zichzelf ‘opnieuw heeft uitgevonden’, maar je vraagt je ook af voor hoelang. Er is immers altijd een kans dat zich weer nieuwe alternatieven aandienen. Misschien wel sneller dan het CDA lief is.
Beeld: Henri Bontenbal spreekt het congres toe. Still uit de livestream. Panel over woningnood met Hanneke Steen en lege zaal van het CDA-congres. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.