Dat zie je nou nooit in Nederland. Woensdagmiddag vindt in het Duitse parlement een herdenking plaats van de slachtoffers van de Holocaust. De bijna voltallige Bondsdag luistert naar een toespraak van een overlevende van de Jodenvervolging. Tova Friedman (87) overleefde Auschwitz, woont tegenwoordig in de VS en is voor deze gelegenheid voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog in Duitsland. Ze praat niet alleen namens zichzelf, zo zegt ze, maar namens de anderhalf miljoen kinderen die tijdens het nazi-regime werden vermoord. 

Friedman vertelt over haar herinneringen van ruim tachtig jaar geleden. Ze kreeg een nummer op haar arm getatoeëerd. Ze begreep de tekens niet, maar dit bleek haar nieuwe naam te zijn. De vrouw die de tatoeage zette vertelde dat het nummer kort was, dus mocht ze de oorlog overleven, zou ze de tatoeage makkelijk kunnen bedekken. Dit soort herinneringen, zo houdt Friedman de Bondsdag voor, moet je anderhalf miljoen keer vermenigvuldigen. Je kunt een speld horen vallen. 

Friedman herinnert zich dat haar oma werd doodgeschoten en dat het getto waar ze met haar vader en moeder woonde werd opgedoekt. Ze kwamen in een concentratiekamp terecht waar haar ouders dwangarbeid moesten verrichten. Ze kwamen er twee dagen voor haar vijfde verjaardag aan. Haar moeder leerde Friedman te overleven: je moet niet voor honden rennen, want ze bijten wegrennende gevangenen dood. Je moet juist stil blijven staan, proberen onzichtbaar te zijn en zoveel mogelijk naar beneden kijken. 

Kaalgeschoren 

Op een zonnige dag wilde Friedman even van de zon genieten, maar het bleek de dag dat ze met haar ouders op transport werd gesteld naar Auschwitz. In het concentratiekamp hing de lucht van verbrande lijken. Friedman leverde haar kleren in, kreeg vodden aan en haar hoofd werd kaalgeschoren. Ze had honger en dorst, maar ging niet direct naar de gaskamer. Het was uitzonderlijk om in een barak terecht te komen: kinderen werden vrijwel altijd meteen bij aankomst vermoord.

Haar moeder prentte Friedman in dat ze niet mocht huilen, want dat zou haar overlevingskansen verkleinen. Ook toen ze door een vrouw van de SS werd afgeranseld hield ze zich groot. Zwakke en zieke gevangenen werden dagelijks weggehaald en je wist wat er met hen gebeurde. Friedman overleefde Auschwitz samen met haar moeder. Haar vader overleefde Dachau. De rest van haar familie werd uitgemoord. Tegenwoordig heeft ze een TikTok-kanaal waarop ze onder meer voorlichting geeft over de Jodenvervolging.

Israël is een symbool van hoop, zegt Friedman. Na de Holocaust is het land nodig, want Joods leven is nu niet meer afhankelijk van de genade van anderen. Applaus. De boodschap is altijd Never again, zo houdt Friedman de parlementariërs voor, maar haar kleinzoon verbergt inmiddels zijn Joodse identiteit en haar kleindochter kwam erdoor in de problemen. We horen mensen weer roepen dat Hitler gelijk had en Joden worden op allerlei plekken aangevallen. Is dit de wereld die je je kinderen wilt nalaten, vraagt ze zich af. 

Antizionisme 

Antisemitisme is niet weg, maar veranderd, aldus Friedman. Het is tegenwoordig vermomd als antizionisme. Aan universiteiten zien we er heel wat voorbeelden van. Zo durven studenten geen positieve essays meer over Israël te schrijven. Wat zeg je tegen die jongeren? Zelf heeft ze op haar hoge leeftijd nog maar weinig te verliezen, maar jonge generaties hebben dat wel. Er is daarom moreel leiderschap nodig. Neutraal staan tegenover antisemitisme is ermee instemmen, zegt ze.

Never again zou geen slogan moeten zijn. Deze uitspraak moet staan voor de voortdurende en doorlopende strijd tegen antisemitisme. Dat is juist de verantwoordelijkheid van Bondsdagleden, die de macht hebben de wereld vorm te geven, concludeert Friedman. Er volgt een lange staande ovatie. In Duitsland heeft men goed begrepen wat politici moeten doen: normeren. De brede instemming met de toespraak van Friedman laat zien wat de norm is en dat die niet ter discussie mag staan: zwijgen over antisemitisme is buiten de orde. 

Onwillekeurig denk je aan de vele antizionistische actievoerders die we in Nederland de afgelopen tijd hebben gezien in de media, bij demonstraties en zelfs bij partijcongressen. Antizionisme is niet altijd antisemitisme, maar heel wat uitingen roepen wel indringende vragen en twijfels op. Tegelijk denk je aan die jongerenorganisatie die met antisemitisme in het nieuws kwam en tegenwoordig hofleverancier van Kamerleden is. Hoe vaak worden ze er nog op aangesproken?

In Duitsland is ook niet alles perfect, maar je komt er met dit soort zaken toch minder makkelijk weg. 

De herdenking in de Bondsdag is hier terug te kijken. De toespraak van Friedman begint op 17.20. 

Beeld: Tova Friedman spreekt de Bondsdag toe. Still van YouTube. 

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.