Rechts kluitjesvoetbal in Utrecht, maar JA21 heeft een nieuwe Joost en Annabel
Uiterst rechts doet in meer plaatsen dan ooit mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. De deelname van dit soort partijen was voorheen uitzonderlijk: ze hebben bijna nergens afdelingen, geen organisatie die zorgt voor voldoende kandidaten en missen op veel plekken simpelweg aanhang. Zo ontstaan op deze flank grote verschillen: partijen stemmen hun deelname niet op elkaar af, waardoor in sommige gemeenten geen enkele partij meedoet, elders juist meerdere.
Dit brengt ons in Utrecht: een linkse stad waar uiterst rechts geen poot aan de grond krijgt. Kijk naar de zittende gemeenteraad: daar zat na de laatste verkiezingen één PVV’er in. Je zou zeggen: alle reden voor dit soort partijen om Utrecht te mijden, maar nee. De PVV doet wederom mee en krijgt concurrentie van FvD en JA21. Daar komt UtrechtNu nog bovenop: een partij die anderhalf jaar geleden ontstond toen Statenleden van PVV en JA21 zich afsplitsten. Ook het Utrechtse PVV-raadslid sloot zich aan.
In Utrecht ontstaat zo een raar soort kluitjesvoetbal: vier uiterst rechtse partijen concurreren om een hele kleine doelgroep, die maar beperkt naar de stembus gaat en vier jaar geleden maar één zetel opleverde. Vooral de deelname van JA21 is opvallend: de partij doet maar in zeven gemeenten mee en zegt daar goed over te hebben nagedacht. Hoe kwam men in hemelsnaam in Utrecht uit? Een mooie aanleiding om eens een kijkje te nemen.
Nieuwjaarsborrel
Dinsdagavond vindt in The Boules Club aan de Oudegracht de nieuwjaarsborrel plaats. Druk is het niet: op het hoogtepunt zijn er vijftien mensen, waarvan zeker vier kandidaten. Partijprominenten ontbreken: geen Kamerlid te bekennen en ook partijvoorzitter Elrie Bakker laat verstek gaan. Dat laatste is opvallend, omdat zij de commissie voorzat die de kandidaten heeft geselecteerd. JA21 Utrecht moet nu al op eigen benen staan: de kandidaten hebben nog geen training gehad. Een verkiezingsprogramma lijken ze niet te hebben.
Is Utrecht een logische plek voor JA21? De nummer twee, Liesbeth Potters, hoopt dat ik opschrijf dat de stad voor deze borrel is uitgelopen, maar dat is simpelweg niet waar. Een verklaring heeft ze wel: er is een voetbalwedstrijd in Galgenwaard. Toch overheerst de twijfel of dat de reden is voor de magere opkomst. Een aanwezige denkt dat de doelgroep niet naar voetbal gaat. Een ander had JA21 logischer gevonden in een gemeente als Zeist.
Een lid rekent voor dat drie procent van Utrecht voor de Tweede Kamer JA21 stemde. Dat zou betekenen dat een raadszetel realistisch is. Hij is vergeten dat de opkomst bij lokale verkiezingen veel lager is dan voor de Tweede Kamer. Potters ziet zichzelf ondertussen al in de gemeenteraad zitten in een fractie van drie personen. Maar met wie dan? De nummer drie, Anno Bos, heeft overduidelijk geen rekening gehouden met de mogelijkheid te worden verkozen. Nummer vijf wil alleen commissielid worden.
Dunne spoeling
De spoeling van bereidwillige kandidaten is voor de gemeenteraad altijd dun, maar hier in Utrecht is het bij JA21 wel bar en boos. De lijsttrekker is om onduidelijke redenen weg. JA21 heeft het over ‘onvoorziene, persoonlijke omstandigheden’. Zijn opvolger heet Mika Raterman. Hij beweert dat het verzoek op het laatste moment lijsttrekker te worden hem niet heeft overvallen en dat hij al tien jaar bezig is met politiek. Hij is nog geen dertig en moet ontslag nemen bij de gemeente als hij wordt verkozen.
Op twee staat Potters. Ze is de enige vrouw en heeft voor de gelegenheid een slobbertrui aangetrokken. Ze is naar eigen zeggen een oude bekende van de partij: ze werd al vrij snel na de oprichting lid en stond in 2023 op de kandidatenlijst voor de Provinciale Staten. Ze ziet zichzelf samen met Raterman als een soort Utrechtse Joost en Annabel, een kwalificatie waar de Utrechtse Eerdmans dan weer snel afstand van neemt.
Enige twijfel is op zijn plaats. Potters was vier jaar geleden kandidaat-raadslid voor Stadsbelang Utrecht. Ze was destijds bij een debat over ‘duurzaam en gezond voedsel’. Niet echt een JA21-onderwerp. Stadsbelang is een lokale partij met één zetel. Aan de partij vallen een aantal zaken op: zo zou elke Utrechter volgens Stadsbelang vanuit huis drie bomen moeten kunnen zien. De partij wil daarnaast een klimaatbestendige stad en behoud van de Amelisweerd. Mooi allemaal, maar het klinkt niet als JA21.
Meer duurzaamheid
Stadsbelang wil fijnstof terugdringen en een goede luchtkwaliteit. De partij wil tevens kwijtschelding van schulden, want dat zal ertoe leiden dat bewoners uit de schulden blijven, zo denkt men. Stadsbelang gaat ook menstruatiearmoede, energiearmoede en woonarmoede tegen. Er zijn ook zorgen over de achteruitgang van de gendergelijkheid en er moet ruimte zijn voor diversiteit en inclusie. Men wil ook menstruatieverlof en liefst meer mannen in verzorgende beroepen.
Of Potters een logische JA21-kandidaat is lijkt me enigszins betwistbaar, maar dat ziet ze zelf beslist anders. Stadsbelang was eigenlijk een soort ‘JA21 avant la lettre’, vertelt ze. Je moet haar bovendien zien als een soort mater familias, een bindende figuur binnen de afdeling. Of er een breed aanbod van kandidaten was, is inmiddels wel duidelijk. Wie deze mensen heeft geselecteerd behalve partijvoorzitter Bakker wil niemand zeggen en wie heeft besloten in Utrecht mee te doen weet ook al niemand.
Het gezelschap proost op de Utrechtse verkiezingsdeelname en het vooruitzicht dat JA21 binnenkort in de gemeenteraad zit. Raterman spreekt de groep toe. Zijn speech bestaat uit ongeveer vijf zinnen. Het komt erop neer dat er achter de schermen veel werk is verzet. Nu gaat de campagne beginnen. Wat de concrete activiteiten zijn, horen we niet. Hapjes zijn er gelukkig wel. Proost!
Beeld: De Utrechtse JA21-lijsttrekker Mika Raterman spreekt de groep toe. Foto: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.