In de waterschappen wil het PvdA-partijbestuur tienduizenden stemmers wegjagen
De waterschapsverkiezingen laten nog ruim een jaar op zich wachten, maar bij de PvdA is de discussie over de deelname al losgebarsten. Je zou het de laatste ruzie binnen de PvdA kunnen noemen, voordat er met GroenLinks wordt gefuseerd. GroenLinks heeft nooit deelgenomen aan de waterschapsverkiezingen: men steunt de onafhankelijke waterschapspartij Water Natuurlijk. De PvdA heeft daarentegen eigen fracties in zeventien van de 21 waterschappen. Wat moet de koers van de nieuwe fusiepartij worden?
Moet GroenLinks-PvdA zelfstandig gaan deelnemen aan de waterschapsverkiezingen zoals de PvdA dat in de meeste waterschappen al jarenlang doet? Of moet de fusiepartij Water Natuurlijk gaan steunen, zoals GroenLinks tot dusver deed, al heeft deze partij een vrij minimale naamsbekendheid? Gekozen PvdA’ers in de waterschappen willen zelfstandige deelname van GroenLinks-PvdA, het PvdA-partijbestuur opteert voor samenwerking met Water Natuurlijk.
Wat is de beste strategie? Zo’n vraag is altijd moeilijk te beantwoorden, maar in dit geval kunnen we er een berekening op loslaten. De waterschapsverkiezingen vinden namelijk op dezelfde dag plaats als de verkiezingen voor de Provinciale Staten. We kunnen deze uitslagen dus vergelijken. Dit kan alleen voor Nederland als geheel en niet per provincie of waterschap, omdat de grenzen van deze gebieden regelmatig verschillen. We gaan terug naar 15 maart 2023, toen Nederland voor beide bestuurslagen naar de stembus ging.
De provincies
Water Natuurlijk is een zelfstandige waterschapspartij die informele banden onderhoudt met drie landelijke partijen: D66, GroenLinks en Volt. Zij adviseren hun kiezers Water Natuurlijk te stemmen en doen zelf niet mee aan deze verkiezingen. Laten we eerst kijken hoe deze drie partijen scoorden in de Provinciale Staten. In de onderstaande tabel staan de absolute aantallen stemmen die deze partijen in de provincies haalden. In totaal waren dat er ruim 1,4 miljoen.
Absolute aantallen stemmen bij de Provinciale Statenverkiezingen, 2023.
Volt deed in 2023 niet mee in Flevoland, Friesland, Limburg en Zeeland. In die laatste provincie bestond destijds de combinatie GroenLinks-PvdA al. Het is daarom niet vast te stellen hoeveel stemmers er in Zeeland op GroenLinks waren, zonder de PvdA. Dat is geen groot probleem voor deze analyse: Zeeland is een provincie met weinig inwoners. Ook als we GroenLinks-PvdA in deze provincie volledig wegdenken, blijven er 1,4 miljoen stemmers over op partijen die Water Natuurlijk steunden.
De waterschappen
Als de strategie van deze partijen werkt, kozen alle mensen die in de provincies D66, GroenLinks en Volt stemden in het waterschap voor Water Natuurlijk. Dan krijgt deze waterschapspartij dus 1,4 miljoen kiezers achter zich. In de onderstaande tabel staan de 21 waterschappen en het aantal stemmen dat Water Natuurlijk daar op 15 maart 2023 haalde.
In Zuiderzeeland – Flevoland – deed Water Natuurlijk mee onder de naam Water Wonen en Natuur. Die uitslag is hier meegenomen in het totaal. Als je dit niet doet, wordt het totale resultaat van Water Natuurlijk vanzelfsprekend slechter.
Absolute aantallen stemmen bij de waterschapsverkiezingen, 2023.
Water Natuurlijk kreeg 1,2 miljoen stemmen op de dag dat 1,4 miljoen mensen in de provincies op D66, GroenLinks en Volt stemden. Ergo: minimaal 200.000 mensen hebben het advies van deze partijen om Water Natuurlijk te kiezen gemist, niet opgevolgd of ze hebben helemaal niet gestemd.
Eigenlijk is het gat tussen de stemmers in de provincie en die in het waterschap nog groter: in vier waterschappen deed de PvdA niet zelfstandig mee en steunde ook deze partij Water Natuurlijk. PvdA-stemmers kregen in deze gebieden dus eveneens het advies om op Water Natuurlijk te stemmen. Dit gaat om minimaal 80.000 PvdA-kiezers: 12.391 kiezers in Flevoland, 32.646 in Limburg en 39.599 kiezers in Overijssel. Dit is tevens het geval in een deel van Drenthe.
Als D66, GroenLinks en Volt in 2023 zelfstandig mee hadden gedaan aan de waterschapsverkiezingen, hadden ze samen waarschijnlijk 200.000 stemmers meer gekregen dan Water Natuurlijk. Het is niet ondenkbeeldig dat het voor de helft om stemmers van GroenLinks gaat. Daar komen de kiezers bovenop die in de provincie PvdA stemden, maar dat in het waterschap niet konden en het advies kregen Water Natuurlijk te stemmen. Het betreft in alle gevallen tienduizenden verloren stemmen.
Wat zou beter zijn: meedoen aan de waterschapsverkiezingen als GroenLinks-PvdA zodat kiezers op één dag op twee stembiljetten dezelfde partij kunnen aankruisen, of de eigen kiezers uitleggen dat ze voor het waterschap op een partij moeten stemmen waar ze nog nooit van hebben gehoord? You do the math.
Naschrift
Twee lezers attendeerden me op de verschillen in opkomst tussen deze twee verkiezingen. Zou dit het verschil in stemmen wellicht kunnen verklaren?
Het verschil in opkomst is klein. Bij de waterschappen werd gestemd door 7.6 miljoen kiezers, bij de Provinciale Staten door 7.7 miljoen kiezers. Het verschil bedraagt iets meer dan 120.000 kiezers. Uitgaande van een landelijke uitslag van 15.9% voor Water Natuurlijk, hebben zo’n 20.000 mensen in de provincie op een partij gestemd die Water Natuurlijk steunt, die niet kwamen opdagen bij de waterschapsverkiezingen. De bovenstaande conclusie dat er tienduizenden stemmen zijn verloren blijft daarmee ongewijzigd.
Beeld: logo’s van GroenLinks-PvdA en Water Natuurlijk (bewerkt).
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.