De laatste ruzie bij de PvdA: wat te doen met de waterschappen?
De waterschappen komen nauwelijks in de media en roepen bij kiezers maar weinig interesse op. Er moeten in deze bestuurslaag wel hele gekke dingen gebeuren voordat het grote publiek er iets van meekrijgt. Misschien is dit zo’n moment: in de waterschappen zijn allerlei politici actief van zowel GroenLinks als PvdA, maar de vraag is hoe zij na de partijfusie gaan samenwerken. Er is zelfs conflict over. Het zou zomaar de laatste ruzie in het bestaan de PvdA kunnen zijn. Dat zit zo.
Zo’n twintig jaar geleden deden er nog geen partijen mee aan de waterschapsverkiezingen: bestuurders konden zich op persoonlijke titel laten kiezen. Toen in 2006 partijen mee mochten doen, stonden bestaande partijen voor een dilemma: moesten ze meedoen aan verkiezingen waar ze nooit eerder aan hadden deelgenomen? Meerdere partijen gingen toen meedoen, waaronder CDA, PvdA en VVD. Anderen aarzelden: het ging niet goed met ze en dus was het de vraag of ze energie in deze voor hen ‘nieuwe bestuurslaag’ moesten steken.
GroenLinks was zo’n partij. Zo ontstond een verschil met de PvdA, waar men besloot mee te doen. De PvdA heeft momenteel in zeventien van de 21 waterschappen een eigen fractie. GroenLinks ging de groene waterschapspartij Water Natuurlijk steunen, die was opgericht door o.a. een aantal provinciale natuur- en milieufederaties. Zo kon GroenLinks zich met andere zaken bezighouden. Als GroenLinks-leden actief wilden worden in het waterschap, konden ze zich melden bij Water Natuurlijk, zo was de gedachte. Er waren ook allerlei GroenLinks’ers die dat deden.
Nu fuseert de PvdA met GroenLinks en zit de eerste partij wel in de waterschappen en de tweede niet. Wat nu?
Twee opties
Water Natuurlijk is geen aanhangsel of onderdeel van GroenLinks, maar functioneert als partij geheel zelfstandig. Sterker nog: men krijgt ook steun van D66 en Volt. De situatie is een beetje dubbel: aan de ene kant is de partij een van de grootste in de waterschappen, aan de andere kant is de naamsbekendheid ervan nihil en heeft Water Natuurlijk maar nauwelijks leden, hooguit een paar honderd. De vraag is: hoe moet fusiepartij GroenLinks-PvdA zich tot Water Natuurlijk verhouden?
Er zijn globaal twee opties.
GroenLinks-PvdA kan als aparte partij mee gaan doen aan de waterschapsverkiezingen zoals de PvdA dat in de meeste waterschappen al deed. Dit verandert betrekkelijk weinig: de naam PvdA wijzigt in GroenLinks-PvdA en de nieuwe partij steunt Water Natuurlijk niet meer. Dit klinkt niet onlogisch: de PvdA is erin geslaagd binnen de meeste waterschappen een eigen rol op te bouwen en de basis daarvoor wordt breder nu GroenLinks en PvdA één partij worden. In potentie zijn er binnen de fusiepartij meer kandidaten dan ooit.
Het kan ook andersom: de PvdA houdt op te bestaan als aparte kieslijst en GroenLinks-PvdA gaat voortaan als geheel Water Natuurlijk steunen. Zo kan een brede coalitie van progressief-duurzame partijen ontstaan die allemaal adviseren dezelfde groene waterschapspartij te stemmen: GroenLinks-PvdA, D66 en Volt. Dit is eigenlijk de bestaande situatie, waarbij de fusiepartij de plek van GroenLinks inneemt.
Consensus
Deze keuze heeft op papier geen haast: er zijn pas waterschapsverkiezingen in maart 2027. Toch wordt er al geruime tijd over vergaderd. In het voorjaar van 2025 kwam een aantal waterschapsbestuurders van de PvdA –gekozen volksvertegenwoordigers – al samen in Lemmer. Daar was duidelijke consensus: GroenLinks zou zich moeten aansluiten bij de PvdA en de nieuwe fusiepartij zou dan zelfstandig aan de waterschapsverkiezingen mee kunnen doen. De PvdA’ers meldden hun voorkeur aan het partijbestuur.
Even afpellen of dit voorstel logisch is. Kiezers houden zich niet met de waterschappen bezig en hebben daarom bekende partijnamen nodig. GroenLinks-PvdA is een partij met een enorme naamsbekendheid die op basis daarvan goede uitslagen bij de waterschapsverkiezingen zou kunnen halen. GroenLinks-PvdA zou alle kiezers kunnen trekken die bij andere verkiezingen ook op de fusiepartij stemmen. Water Natuurlijk is op papier een slechtere keus: vrijwel niemand heeft er ooit van gehoord.
Een rekenvoorbeeld laat de mogelijke effecten zien. Als willekeurig voorbeeld de gemeente Hilversum waar men – net als elders – in maart 2023 voor twee bestuurslagen tegelijk stemde: de provincie en het waterschap. We kunnen deze stemmingen perfect vergelijken.
Uitslag verkiezingen voor provincie en waterschap in Hilversum, 2023.
In de provincie Noord-Holland deden D66, Volt, GroenLinks en PvdA allemaal zelfstandig mee. In waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) deed alleen de PvdA dat. Daarnaast was er Water Natuurlijk. Het verschil blijkt in de gemeente Hilversum enorm: van de ruim 10.000 stemmen die D66, Volt en GroenLinks in de provincie kregen, gingen er nog geen 7.000 naar Water Natuurlijk. Daarvan profiteerde de PvdA, naast andere ‘groene partijnamen’. De Partij voor de Dieren steeg opeens met 1.500 stemmen, en ook splinterpartij de Groenen werd opeens een factor.
Ergo: misschien is het niet zo’n gek idee dat partijen onder hun eigen naam meedoen.
Een andere keuze
De PvdA-bestuurders in de waterschappen vinden al bijna een jaar dat GroenLinks-PvdA zelfstandig in de waterschappen mee moet doen. Het PvdA-partijbestuur opteert echter voor Water Natuurlijk. Op meerdere momenten spraken PvdA-partijbestuurders een voorkeur uit voor een brede progressieve combinatie met Water Natuurlijk, D66 en Volt, onder een zogeheten ‘samenvoeging van aanduidingen’: één kandidatenlijst voor al deze partijen samen, waar vermoedelijk alle namen van deze partijen boven komen te staan.
Om het ingewikkeld te maken: de situatie kan straks per waterschap verschillen. Dat is nu ook al zo: in vier waterschappen werkt de PvdA op dit moment al samen met Water Natuurlijk en heeft men geen eigen fractie. Bij de PvdA bepalen de gewesten – lees: de provincies – hoe de samenwerking eruit gaat zien. Het partijbestuur adviseert hen te kiezen voor de samenwerking met Water Natuurlijk, wat het einde betekent van het idee van GroenLinks-PvdA als landelijke deelnemer aan de waterschapsverkiezingen.
Op 10 december was er een overleg tussen de partijbesturen van Water Natuurlijk, D66, GroenLinks, PvdA en Volt. De waterschapsbestuurders van de PvdA waren er niet bij uitgenodigd. Ergo: het partijbestuur van Volt kende de ambities van het PvdA-partijbestuur eerder dan de waterschapsbestuurders van de eigen partij. Ook het partijbestuur van D66 kende die ambities eerder, ongeveer op het moment dat GroenLinks-PvdA landelijk uit de formatie werd geknikkerd.
Progressieve beweging
Wat de partijbesturen op 10 december precies hebben besloten willen ze niet prijsgeven. Wel is duidelijk dat het doel is om tot een progressieve beweging in de waterschappen te komen. 6 januari is er een bijeenkomst van het PvdA-partijbestuur en de vertegenwoordigers van de PvdA-gewesten die over deze zaak gaan. Ook daar zijn de PvdA-waterschapsbestuurders niet bij. Zij hebben inmiddels een brief naar de gewesten gestuurd om hun voorkeursoptie nogmaals onder de aandacht te brengen.
Volop vragen: waarom wil het PvdA-partijbestuur geen landelijke deelname van GroenLinks-PvdA in alle waterschappen? Formeel betekent het plan het opheffen van de PvdA-fracties in zeventien waterschappen. Waarom wil de PvdA in de waterschappen een nog bredere samenwerking dan de fusiepartij? Waarom kiest de PvdA voor de optie dat er per waterschap een ander soort samenwerking komt? Waarom zou je dat doen bij een bestuurslaag die al zo onherkenbaar is? Waarom kiest men voor een samenwerking die in de campagne veel lastiger te communiceren zal zijn dan ‘Stem GroenLinks-PvdA in het waterschap’?
En hoe werkt die ‘samenvoeging van aanduidingen’ eigenlijk? Wie gaat het verkiezingsprogramma schrijven en wie stelt de kandidatenlijsten op? Het heeft er alle schijn van dat dat Water Natuurlijk wordt, een partij met ongeveer één procent van het aantal leden van GroenLinks-PvdA. Hebben zij ook nog iets te zeggen over de plannen? Waarom houdt de PvdA de eigen gekozen waterschapsbestuurders, die deze politiek het beste kennen, eigenlijk op afstand?
Niemand die het begrijpt, maar één ding is zeker: wordt vervolgd.
De partijbesturen van PvdA en GroenLinks is vorige week om een reactie gevraagd. Die is niet ontvangen.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.