Zoveel rechtse partijen, maar politiek daklozen in overvloed
Matthijs Sandmann heeft deze dinsdagmiddag een bijzondere taak: hij staat achter de ontvangstbalie in Diligentia, waar de Argentijnse minister Sturzenegger komt spreken over het saneren van de overheid. Sandmann voorziet de bezoekers van een polsbandje. Naast hem staat een vrouw die de tickets scant om te bepalen welk bandje de bezoekers krijgen: de gewone of de VIP-versie. Misschien denkt u: wie is Matthijs Sandmann? Nou, hij is de voormalig fractievoorzitter van JA21 in Zuid-Holland.
In de hal van Diligentia loopt nog een andere oude bekende: Bob van Pareren, ooit Statenlid voor JA21 in Zuid-Holland en dus onderdeel van de fractie van Sandmann, en tevens senator. Of Sandmann nog bij JA21 zit is onduidelijk, maar Van Pareren in ieder geval niet. Hij werd in 2023 weggepromoveerd tot algemeen bestuurder van een waterschap, waar hij zich al snel aansloot bij BBB. Misschien denkt u: waarom zoveel aandacht voor deze totaal onbekende heren? Het antwoord: deze dinsdagmiddag vindt er een soort inofficiële reünie plaats.
Bij de koffie schud ik de hand van Gert Jan Ransijn, ooit fractievoorzitter van JA21 in Flevoland. Hij is in gesprek met Wouter Weyers, voormalig fractievoorzitter van JA21 in Utrecht. Ted Dinklo komt aangelopen, ooit een van de fractieleden van Weyers. We zien Rob Rooken, oud-partijbestuurder van FvD en oud-Europarlementariër van JA21, Lennart van der Linden, oud-senator van JA21, en Johan Almekinders, ooit fractievoorzitter van FvD in Overijssel en daarna actief voor de partij van Eerdmans.
Met ruzie weg
Zo kunnen we nog wel even doorgaan: ook oud-Tweede Kamerlid en oud-Europarlementariër Derk Jan Eppink, oud-Kamerlid en demissionair staatssecretaris Nicki Pouw en voormalig senator Henk Otten lopen hier rond. De reünie is het initiatief van oud-Europarlementariër Rob Roos. De overeenkomsten tussen de aanwezigen zijn groter dan de verschillen: ze begonnen allemaal bij Forum, stapten met uitzondering van Otten allemaal over naar JA21 en vertrokken daar ook allemaal weer. Een enkeling zit nu bij BBB, de rest is politiek dakloos.
Zo hadden velen hun politieke carrière niet voorgesteld. Roos bijvoorbeeld, die anderhalf jaar na zijn Brusselse avontuur nog steeds graag de publiciteit zoekt. Hij heeft een nieuwe stichting opgericht: Samen Leven in Vrijheid. Roos is voorzitter en wordt geassisteerd door Toine Beukering, ook al een spijtoptant van JA21. Hij liep weg toen hij voor de tweede keer Statenlid was geworden in Zuid-Holland en mag Annabel Nanninga’s zetel innemen in de Eerste Kamer, waarmee de partij van Eerdmans er eentje verliest.
Hoe zullen we dit gezelschap noemen? Dit zijn allemaal mensen die een politieke carrière ambieerden en teleurgesteld de politiek verlieten. Ze maakten bij hun politieke entree de verkeerde keuze, namelijk Forum, en kwamen in de meeste gevallen nooit meer bij de juiste partij terecht. Ze zijn vaak politiek dakloos geworden: terug naar FvD willen ze niet en aan JA21 hebben ze een hekel. Een rare gewaarwording: er waren nog nooit zoveel partijen op de rechterflank en tegelijk nog nooit zoveel politiek daklozen.
Economisch conservatisme
Deze inofficiële reünie toont de reden voor hun dakloosheid: de rechterflank is geobsedeerd geraakt door cultuur. Het gaat altijd over migratie, islam, gender, woke, vrije meningsuiting of klimaat. Dit culturele conservatisme heeft op de hele rechterflank wortel geschoten, terwijl de aanwezigen juist een bredere agenda hadden of soms zelfs een geheel andere. Zij zijn vooral economisch conservatief: ze willen een spaarzame overheid die zo min mogelijk ingrijpt in de economie, geen zinloze regels bedenkt en de belastingen laag houdt.
Een van de aanwezigen legt het me uit: veel mensen zijn het inmiddels vergeten, maar dit was de economische agenda uit de begindagen van Forum. Dat kwam niet door Thierry Baudet, maar door partijbestuurder Henk Otten. Baudet werd na een tijdje overmoedig, gooide Otten eruit en begon daarna alleen nog maar te zwetsen over klimaat, migratie en architectuur. Het zorgde voor vervreemding bij de mensen die zich in de begindagen bij Forum hadden aangesloten. Was dit hun partij nog wel? Daar kwam de radicalisering van FvD bovenop.
Geen enkele partij heeft dit gat op conservatief rechts ooit ingevuld. De PVV doet dit per definitie niet, FvD is een extreme, culturele koers ingeslagen en JA21 is weliswaar economisch rechts, maar wordt ook gezien als wisselvallig en opportunistisch. De partij heeft geen grondbeginselen en dus waait deze met alle winden mee en is per definitie onbetrouwbaar. Zie hier de niche voor de nieuwe stichting van Roos. Nu de aansluiting bij een politieke partij twee keer is mislukt, probeert hij het met deze stichting.
Zinloze regels
Zo komen we toch nog bij het thema van deze middag. De Argentijnse minister Sturzenegger van deregulering en staatstransformatie komt vertellen hoe de Milei-regering de verkleining van de overheid heeft aangepakt. We horen dat er in twee jaar flinke resultaten zijn geboekt: er zijn minder ministeries dan voorheen, de belasting is naar beneden, er zijn heel veel regels geschrapt en er zijn tienduizenden ambtenaren ontslagen. Dit proces gaat nog wel even door, want er moeten nog veel meer ambtenaren weg.
Het probleem laat zich raden: Argentinië is een hele andere samenleving dan de Nederlandse en dus zijn lessen uit Zuid-Amerika hier sowieso slecht toepasbaar. Het maakt het publiek weinig uit: deregulering is goed, want dan heb je minder overheid en dus meer vrijheid. De EU is een mooi voorbeeld van hoe het volgens de aanwezigen niet moet: die produceert alleen maar zinloze regels. Het is een rare veralgemeniserende benadering zonder nuance, alsof regels nooit goed kunnen zijn en overheidsingrijpen per definitie ongewenst.
Zijn er voor deze politiek daklozen nog politieke opties over? De Libertaire Partij (LP) voerde de laatste keer campagne met de kettingzaag van Milei, dus je zou bijna denken dat dat een optie voor hen is. Helaas: de spijtoptanten van FvD en JA21 zijn niet helemaal gek. Je kunt niet eindeloos de ene voor de andere partij blijven verwisselen en zelfs als je daartoe bereid bent, is de vraag of de LP een logische keus is. Deze schreeuwt immers al decennia om een kleinere overheid, maar heeft er nog nooit kiezers mee getrokken. Een veeg teken dat hier geen kansen liggen.
De politiek daklozen zullen dat nog wel een tijdje blijven.
Beeld: Rob Roos spreekt de zaal toe. Beeld: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.