Het was een idee van een klein clubje mensen, alweer vijf jaar geleden, zegt Annabel Nanninga in een video waarmee JA21 de kiezers wil bedanken. JA21 trekt inmiddels hele goede mensen aan die in de partij geloven en met de boodschap het land in willen, zo horen we het kersverse Kamerlid zeggen. Onwillekeurig denk je: JA21 mag de verkiezingen dan wel hebben gewonnen, maar is dit ook echt een club van mensen die willen helpen de partij op te bouwen? Zouden leden er echt actief voor worden? 

De opbouw van JA21 is tot dusver erg tegengevallen, maar misschien komt dat door de electorale ups en downs. JA21 is in tien van de twaalf provincies vertegenwoordigd. Dat waren er ooit elf, maar in Utrecht liep de fractie weg. Er zijn ook nog wat waterschapsfracties, maar van die vijf zijn er twee alweer verdwenen. Op gemeentelijk niveau is de partij non-existent, behalve in Amsterdam, een erfenis van het feit dat Forum daar in 2018 aan de gemeenteraadsverkiezingen meedeed. 

Dat gaat veranderen. Afgelopen week publiceerde JA21 vacatures voor leden voor de gemeenteraden, waar Nederland in maart voor gaat stemmen. De partij wil in totaal in negen gemeenten meedoen. Eerder werd al duidelijk dat de partij naast Amsterdam op het stembiljet wil staan in Almere, Leeuwarden en Sittard-Geleen. Nu blijken ook Amersfoort, Etten-Leur, Gouda, Utrecht en Zaltbommel in de race te zijn. Het lijstje gemeenten komt nogal willekeurig over. Waarom wel Zaltbommel en niet het nabijgelegen Den Bosch?

Hobbels op de weg

De uitbouw van JA21 is in veel opzichten een doolhof. In een behoorlijk aantal gemeenten kan de partij niet meedoen omdat men dan concurreert met partijen waarmee men informeel al is verbonden. Leefbaar Rotterdam – waar drie van de negen Tweede Kamerleden actief waren – is het meest logische voorbeeld. Het is ondenkbaar dat JA21 in Rotterdam meedoet en daarmee Leefbaar verzwakt. Nog afgezien van de vraag of JA21 in de havenstad succesvol zou kunnen zijn.

Zo zijn er meer gemeenten. In Vlaardingen zit Tom van Vugt in de gemeenteraad voor ONS Vlaardingen. Hij is ook JA21-fractievoorzitter in Zuid-Holland. Geen JA21 in Vlaardingen dus. In Barendrecht zit een oud-senator van JA21 bij Echt voor Barendrecht, een kamerkandidaat van JA21 heeft in Tubbergen een eigen partij – Keerpunt22 – en een bestuurslid van Lokalen Hoeksche Waard zit voor JA21 in een waterschap. Het dunt de opties van JA21 wat uit, soms op plekken waar vermoedelijk juist veel Eerdmans-aanhang zit.

Lokale concurrenten zijn soms zo machtig dat ze niet eens tot de politieke vrienden van JA21 hoeven te behoren om van deelname af te zien. Het zou best irrationeel zijn als JA21 meedoet in Den Haag, waar Richard de Mos de grootste partij is. Hetzelfde geldt in Tilburg, waar rechts wordt gedomineerd door de partij van Hans Smolders. Dat De Mos en Smolders niet behoren tot de politieke vriendengroep van JA21 en er geen persoonlijke banden mee hebben, maakt niets uit.

Controle houden 

De komst van JA21 is in tientallen gemeenten dus onlogisch, maar dan blijven er nog zat plekken over. Hoe selecteert JA21 die? Bij rechtse partijen gaat deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen nooit over de aanwezigheid van leden die spontaan een afdeling oprichten. Zij zouden zich in theorie in elke gemeente kunnen bevinden, maar als partij kun je hen niet zelf alles laten regelen. Er moet vanuit de leiding bezien controle zijn wie zich voor JA21 gaat uitgeven. 

We komen dan al snel op de vraag waar de partij al mensen heeft zitten die nog niet bij een concurrerende lokale partij zitten, die bij JA21 enig toezicht op het proces kunnen houden en wellicht zelf actief kunnen worden. Wat gokjes. Statenlid Kees Kok woont in Almere en kan daar dus een oogje in het zeil houden. In Amersfoort en Etten-Leur wonen onverkiesbare Kamerkandidaten (nr. 24 en 42), in Sittard-Geleen woont een burgerlid van de Limburgse Statenfractie en in Leeuwarden en Utrecht wonen de nieuwbakken Kamerleden Goudzwaard en Clemminck. De connectie van JA21 met Gouda en Zaltbommel is vooralsnog onduidelijk. 

De conclusie is helder. Hoewel JA21 in allerlei gemeenten niet mee kan doen, blijven er zat gemeenten over. Niet-verkozen kandidaten voor de Tweede Kamer wonen bijvoorbeeld in gemeenten waar JA21 wel mogelijkheden heeft: Arnhem, Delft, Eindhoven, Groningen, Maastricht, Nijmegen, Oosterhout en Zaanstad. Wat zegt het dat JA21 daar niet eens inventariseert of er kandidaten zijn? Zou het kunnen dat er – ook bij deze partij – maar weinig animo is voor een serieuze partijopbouw? 

Beeld: bedankvideo van JA21. Still van YouTube.

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.