Open debat in de wetenschap: meer rechtse opinies graag
Open debat in de wetenschap, dat is waarlijk iets heel belangrijks. De Universiteit Leiden is erg druk met dit onderwerp en daarom is er vrijdagmiddag een bijeenkomst. In de Cleveringazaal van het Kamerlingh Onnesgebouw zitten zo’n honderd mensen. De Leidse hoogleraar natuurkunde Sense Jan van der Molen introduceert de thematiek en zegt dat het belangrijk is het open debat te voeren, juist over een schurende kwestie als deze.
Het probleem wordt onder andere uiteengezet door Elif Erken, die rechten doceert aan de Universiteit Utrecht. Ze ziet dat vooral de mens- en geesteswetenschappen erg links zijn. Er is daardoor onder wetenschappers angst voor sociale uitsluiting en een mogelijk effect op je carrière als je een andere mening hebt. Erken vraagt zich af of er wel echt debat mogelijk is. Als er zoveel linkse ideologische consensus is, klinkt alle kritiek extreemrechts.
We luisteren naar Esmé Bosma, een oud-promovenda aan de UvA, die zich tijdens haar onderzoek erg heeft gestoord aan discussies over diversiteit. Collega’s vonden dat ze hadden gefaald het racisme te bestrijden, kwamen met verklaringen waarin ze spijt betuigden en wilden hun leven beteren door allerlei identiteitskenmerken van medewerkers vast te leggen. Zo kon er beleid op gevoerd worden. Het plan verdween uiteindelijk in de prullenbak.
Israël demoniseren
Raymond Poot werkt bij ErasmusMC en bepleit dat wetenschappers op hun kunde moeten worden geselecteerd om zo het hoogste maatschappelijke rendement te behalen. Tegenwoordig wordt er door NWO bij beursaanvragen echter gesolliciteerd zonder CV en dat is beslist een slecht idee, zegt Poot. Hij wil dat dit beleid stopt. De boodschap van Poot is dat er inhoudelijke en vakmatige concurrentie moet zijn, dus fratsen als diversiteitsquota zijn uit den boze.
Het is filosoof Maarten Boudry niet gelukt om naar Leiden te komen en dus spreekt hij ons via een videoverbinding toe. Hij bekritiseert dat universiteiten Israël demoniseren en boycotten, brengt in herinnering dat Joodse studenten zich niet meer veilig voelen en dat er veel anti-Westers denken is. Zijn kritiek heeft grote gevolgen voor Boudry zelf, horen we. Hij werd al twee keer gedeplatformd omdat hij ‘zionistisch getinte meningen’ verkondigt.
Boudry gaat nog even door. Hij hoorde eens een wetenschapper zeggen dat onderzoek dat probeert aan te tonen dat er in Gaza géén genocide plaatsvindt, niet onder de academische vrijheid valt. Hij weet dat er heel veel wetenschappers zijn die hun steun aan Israël niet durven uitspreken en citeert een hele berg anonieme verklaringen. Het komt er eigenlijk op neer dat instellingen buigen voor activisten. Zo delft het open debat het onderspit.
Tegendraads onderzoek
Steije Hofhuis is overgekomen uit Berlijn waar hij onderzoek doet naar migratie. Hij vraagt zich af of er in Nederland tegendraads onderzoek wordt gedaan: onderzoek dat tegen heersende opvattingen ingaat. Hofhuis heeft dit aan heel veel mensen en instanties (waaronder NWO) gevraagd, maar hij krijgt er nooit een bevredigend antwoord op. Vaak wordt gezegd dat dit onderzoek er wel is, maar men kan dat nooit of vrijwel nooit met voorbeelden onderbouwen.
De zaal zit ondertussen vol met usual suspects. Dat minister van OC&W Gouke Moes is langsgekomen is wel te begrijpen, maar bij andere namen gaan de wenkbrauwen toch wat fronsen: Geerten Waling, Martin Sommer, Hella Hueck, Talitha Muusse, Diederik Boomsma, Maaike van Charante, Jan van de Beek, Uri Rosenthal, wat oud-leden van NSC en de oud-voorzitter van de jongerenadviescommissie van Europarlementslid Dorien Rookmaker. En Wierd Duk.
De bijdragen van deze middag zijn inhoudelijk zeker niet onzinnig. Toch jeukt het. Laten we beginnen bij de vaststelling dat het deze middag niet is gelukt een debat tot stand te brengen. Een debat voer je immers met mensen met tegengestelde meningen, maar die zijn er niet. De zaal bestaat uit allemaal rechtse, semi-rechtse en conservatieve lieden. De linkse progressieve voorhoede – die kennelijk dominant is in de Nederlandse wetenschap – is afwezig.
Bekende meningen
Het rechtse publiek in de Cleveringa-zaal hoort de ene na de andere mening die ze graag horen, al vraag je je af of ze niet ook gewoon een keer naar Nieuws van de Dag of Vandaag Inside hadden kunnen kijken. Het beeld is erg eenzijdig: universiteiten zijn te woke, diversiteit is belangrijker dan kwaliteit, universiteiten strijden continu tegen Israël en ontdoen zich het liefst van elke medewerker die daar anders over denkt. Niemand merkt de verstikkende eenzijdigheid op.
Het is nog een beetje erger. In zijn inleiding meldt Van der Molen dat er zowel intern als extern bedreigingen zijn voor het open debat. De externe komen uit de wereld van pers en politiek, maar die staan vanmiddag niet op de agenda. De interne in de vorm van studenten en collega’s wel. Onwillekeurig denk je: om over die interne bedreigingen te kunnen meepraten, moet je vaker een universiteitsgebouw binnenlopen dan een enkele vrijdagmiddag in november.
Volop instemmende blikken in de zaal bij alle constateringen van de sprekers, maar het publiek bestaat grotendeels uit relatieve buitenstaanders die niet goed kunnen weten wat in de praktijk de staat van het open debat is. Welk tegendraads onderzoek missen zij dan precies? Zijn de door diversiteitsquota aangestelde wetenschappers van de UvA niet voldoende gekwalificeerd? Waaruit blijkt dat? Welke meningen moeten nou echt hoognodig eens onderzocht worden?
Niemand weet het.
Verkeerde resultaten
Misschien moeten we een beetje met het publiek meedenken. Steije Hofhuis schrijft regelmatig opiniestukken die ingaan tegen de visie van migratiehoogleraar Leo Lucassen, de meest gevraagde deskundige op dat terrein. Lucassen wordt door rechtse mensen vaak te positief gevonden: hij schrijft grosso modo dat het met migratie allemaal wel op zijn pootjes terechtkomt. Je zou het in de huidige maatschappelijke context bijna tegendraads kunnen noemen.
Heeft Lucassen gelijk of Hofhuis? Dat is zonder gedetailleerde blik op hun onderzoek niet te zeggen. Gelukkig hebben we het open debat. We zien regelmatig stukken op de opiniepagina’s. Lucassen schijnt weleens op een foutje te zijn betrapt. Zie hier de corrigerende werking die het debat heeft. Dus wat is dan eigenlijk het probleem? Het heeft er alle schijn van dat het publiek in de Cleveringa-zaal meer kritiek op migratie wil horen dan waar Lucassen aanleiding toe ziet.
De impliciete stelling van deze middag is dat het open debat in de wetenschap om de inhoud moet draaien en niet om storende zaken als politieke correctheid, sociale druk of diversiteit. Daardoor is de wetenschap eigenlijk te gepolitiseerd geraakt. Helemaal eens. Toch is het moeilijk te ontkennen dat de zaal eigenlijk politisering de andere kant op wil.
Beeld: introductie door hoogleraar Sense Jan van der Molen. Foto: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.