Politieke verslaggeving moet meer zijn dan een wedstrijdverslag
Zijn het allemaal wedstrijdjes? Het is zaterdagmiddag druk in de Veltins Arena in Gelsenkirchen, een stad in het Roergebied ter grootte van Eindhoven. Hier speelt Schalke 04 thuis tegen SV Elversberg in de tweede Bundesliga. Ik ben hier met Kemal Rijken voor onze Duitslandpodcast. We krijgen een rondleiding door het immense stadion, waar ruim 62.000 mensen in passen. Een woordvoerder laat ons de ruimten zien waar na de wedstrijd de persconferentie plaatsvindt en waar we de spelers vragen kunnen stellen.
Vanaf de perstribune kijken we naar de wedstrijd en vlak voor ons zien we meerdere journalisten zitten. Ze zijn druk met de sociale media van hun werkgever of werken aan wedstrijdverslagen. Sportjournalistiek is een hele eigen discipline, ‘een andere tak van sport’, zo hoor je weleens, maar mij bekruipt deze middag vooral het gevoel dat het verschil met de politieke journalistiek niet zo groot is: een wedstrijd of debat bekijken, persconferenties bijwonen en direct betrokkenen een microfoon onder de neus drukken.
Je kunt politiek vergelijken met een sportwedstrijd. Zo zijn er continu metingen, niet alleen over aantallen zetels, maar ook over actuele kwesties. Er zijn dagelijks debatten, die kun je winnen of verliezen en als dat onduidelijk is, kunnen commentatoren je vertellen hoe de vlag erbij hangt. Kamerleden maken er ook zelf vaak een sport van: ze willen zoveel mogelijk moties indienen, media-optredens doen en vragen stellen om de volgende keer weer een plekje op de kieslijst te krijgen.
Afdwalen
In Gelsenkirchen dwalen mijn gedachten af naar Vandaag Inside, een talkshow die vroeger over sport ging en tegenwoordig over van alles. En dat alles wordt vaak verpakt als wedstrijd. Of het nou gaat om successen, mislukkingen en schandalen: er zijn altijd winnaars en verliezers, mensen die het goed doen en anderen die je liever nooit meer terugziet. Het is nog makkelijk te produceren ook: er is iets gebeurd – in de sport, politiek of elders – en daar kun je je mening over geven. Klaar!
Journalisten beschrijven een gebeurtenis en evalueren die, of laten dat door anderen doen. Dat kan ter plekke door de betrokkenen zelf: politici staan vaak tegenover een haag van microfoons, net als voetballers en trainers, zo ontdek ik na de wedstrijd. Je kunt als journalist dit soort reacties snel even ophalen, maar er ook even voor gaan zitten, zoals bij een persconferentie. Dat vinden zowel sportclubs als politieke partijen een fijne vorm om de berichtgeving op een efficiënte manier in goede banen te leiden.
Er is maar één probleem met dit soort verslaggeving: er ontbreekt iets. Bij sport gaat het om het spel en het resultaat op zich, bij de politiek moet er na afloop een maatschappelijke consequentie zijn. Al die moties, voorstellen en debatten moeten uiteindelijk tot impact leiden, vaak op het moment dat de massa de leuke televisiefragmenten allang weer is vergeten. Als je politiek verslaat als wedstrijd, laat je dit helemaal liggen: er is immers alweer een nieuw debat bezig.
Licht verteerbaar
Sportjournalistiek bereikt miljoenen mensen, politieke verslaggeving heeft het een stuk moeilijker. Programma’s over sport zijn eenvoudig te verteren, die over politiek zijn in potentie inspannend en ingewikkeld. Niet zo gek dus dat alle televisiestations sport uitzenden, maar dat serieuze politieke programma’s nog maar nauwelijks bestaan. Zo valt ook te begrijpen waarom politieke verslaggeving steeds meer op sportverslaggeving is gaan lijken: het is een vorm om zware kost licht verteerbaar te maken.
Zoals Kemal in zijn boek Verbind en Heers schrijft: in de Nederlandse media is vorm vaak belangrijker dan inhoud. Vaak gaat berichtgeving voorbij aan de vraag of al die ‘wedstrijdjes’ in Den Haag echt iets opleveren. Tegelijk is het een illusie dat je iedereen kunt aanspreken met inhoudelijke programma’s. Het uitlichten van prestaties, populariteit en mislukkingen, het vragen naar gevoelens en hoe tevreden men is: het zijn allemaal manieren om politiek voor een breed publiek begrijpelijk en toegankelijk te houden.
Best cynisch. Politici worden aangesproken op hun prestaties en onderscheidende vermogen op dit moment, net zoals voetballers worden aangesproken op hun goals en gemiste kansen in het veld. Vergeten wordt wat de daadwerkelijke gevolgen zijn van wat politici besluiten. Te oninteressant en te moeilijk voor het publiek, te veel werk voor de redactie. En vanuit de productielogica ook niet noodzakelijk: je kunt later toch gewoon weer een nieuwe wedstrijd verslaan?
Rara waarom heeft de politiek vooral oog voor de korte termijn?
Beeld: Perstribune, haag sportjournalisten, persconferentieruimte Schalke 04. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.