Het is crisis in de Amsterdamse politiek. Wie doet er wat aan?
Er was eens een tijd dat partijen in Amsterdam regelmatig politieke cafés organiseerden, maar dat is iets van vroeger, zo meldt een van de aanwezigen. D66 is een van de weinige partijen die politici en burgers nog weleens samen laat komen. Men doet dit onder de titel D-café en zo zijn we dinsdagavond in Two Chefs Taproom in Amsterdam West. De aanleiding is Prinsjesdag: de fractievoorzitters van D66 en VVD – Rob Hofland en Daan Wijnants – laten hun licht schijnen op de kabinetsplannen voor komend jaar.
Het animo om hier te spreken houdt niet over, vertelt een van de organisatoren. Hij noemt een hele rits partijen. Ze konden of wilden niemand sturen. VVD-fractievoorzitter – en lijsttrekker – Wijnants is letterlijk een hele fijne gast, want als je hem uitnodigt komt hij langs. Dat kun je van veel anderen niet zeggen. Even lijkt overwogen ook de fractievoorzitter van JA21 te vragen – Kevin Kreuger – want ook hij slaat uitnodigingen niet of nauwelijks af. Maar ja, hij is al zo vaak bij D-café geweest, bromt de organisator.
Misschien zijn raadsleden gewoon te druk. De vraag dringt zich op of de huidige raadsleden komend jaar herkiesbaar zijn. Wijnants en Hofland willen er niets over zeggen: de kandidaatstellingscommissies zijn momenteel aan het werk en de uitkomst is nog niet bekend. Het is niet duidelijk wie zich wel en niet gekandideerd hebben en als een raadslid ermee stopt, maakt die persoon dat zelf bekend, zegt Hofland. Hij checkt het ter plekke: zijn fractiegenoot Marja Lust heeft net op LinkedIn gezet dat ze stopt.
Aansprekende raadsleden
Een leuke oefening onder politiek geïnteresseerden: vraag wie ze een aansprekend raadslid vinden en concludeer na vijf seconden dat ze het niet weten. Er komen nauwelijks namen bovendrijven. Die constatering is ontzettend onaangenaam: Amsterdamse raadsleden zijn allemaal hardwerkende mensen, ze vergaderen zich een ongeluk, worden onderbetaald en ondergewaardeerd, kunnen deze functie niet of nauwelijks combineren met een gewone baan terwijl dat wel de bedoeling is en met een beetje pech worden ze nog bedreigd ook.
Lust kan zich geen tweede periode als raadslid veroorloven, zo meldt ze in haar afscheidsbericht. Ze is niet de eerste. Ook Farley Asruf (PvdA) meldde al dat hij het raadslidmaatschap niet met zijn werk en gezin kan combineren en Itay Garmy (Volt) kan het ook niet meer bolwerken. Hij wordt bovendien bedreigd. Onwillekeurig komt de vraag op of een buitenstaander nog in de positie is om kritiek te leveren op raadsleden die zo onder druk staan. Moeten we niet dolblij zijn dat er nog mensen bestaan die deze functie willen vervullen?
Ze bestaan nog steeds, zo blijkt. Er zijn zeker drie onbekende D66’ers aanwezig die zich hebben gekandideerd. Een organisator meldt dat ik niet goed oplet: het zijn er zeker zes. En dat op dertig aanwezigen. Of men weet waar men aan begint? Geen idee. Duidelijk is wel dat het allemaal jonge, ambitieuze, hoogopgeleide professionals zijn zoals je ze ook bij GroenLinks, PvdA, Volt en VVD aantreft. Wederom allemaal ontzettend slimme, aardige en goedwillende mensen, maar straks zijn ze weer precies hetzelfde zoals de huidige raadsleden: overbezet en onbekend.
Minimale verschillen
Een verwijt aan de Amsterdamse politiek is dat debatten heel vaak over landelijke kwesties gaan, met Gaza met stip op één. Dat vult niet alleen de agenda’s van raadsleden, het suggereert bovendien dat zij iets aan deze thema’s kunnen doen terwijl ze er niet over gaan. Vandaag is geen uitzondering: Prinsjesdag is aanleiding het te hebben over het Nederlandse verdienvermogen, kerncentrales en arbeidsmigratie. Amsterdam gaat er allemaal niet over en de twee sprekers blinken ook al niet uit in originele ideeën.
Opeens zie je hoe het werkt: Amsterdam is een grote stad en landelijk beleid is om die reden heel dominant: veel migranten komen naar de hoofdstad, als er klimaatambities zijn moet Amsterdam daar iets mee en bij een lerarentekort staat er aan de randen van de stad niemand voor de klas. Niet gek dat raadsleden daarover praten, al is hun invloed beperkt, vult hun agenda zich in hoog tempo en moeten ze zich ook nog afvragen of hun partij ook maar een heel klein beetje onderscheidend is van de concurrent.
Als het dan eindelijk over Amsterdam zelf gaat, zijn de verschillen minimaal. De Amsterdamse coalitie werkt aan drie windmolens en heeft daar veel ambtelijke capaciteit voor vrijgemaakt, briest oppositieleider Wijnants. Hofland – D66 zit in de coalitie – verdedigt de bouwwerken. Dit is op zichzelf natuurlijk een meningsverschil, maar onwillekeurig vraag je je af of veel mensen er warm of koud van worden en of de verkiezingen daar echt over moeten gaan. De omwonenden maken zich vast druk, maar verder?
Nieuwe problemen
Het wordt de komende tijd niet beter. De eerste en tweede partij van de stad fuseren en gaan weliswaar afzonderlijk de gemeenteraadsverkiezingen in, maar vormen daarna een gezamenlijke fractie. Wijnants meldt dat GroenLinks en PvdA na die verkiezingen eerst samen een coalitieakkoord sluiten en pas daarna andere coalitiepartners gaan zoeken. Zo vormt zich een ellendig machtsblok waardoor er in Amsterdam nog minder te kiezen zal zijn dan nu, want zonder de nieuwe fusiepartij valt sowieso geen enkele coalitie te maken.
We kunnen natuurlijk hoop putten uit het feit dat er bij GroenLinks nog steeds hoofdstedelijk fusieverzet bestaat en dat er dus misschien wel weer enige versplintering zal optreden. Het heeft er echter alle schijn van dat dat pas na de verkiezingen gaat spelen en zo valt er in maart 2026 nog steeds weinig te kiezen. Als je niet voor kleine, machteloze fracties wilt stemmen, hangt alle keuze af van de twee partijen die hier vanavond aanwezig zijn: alleen VVD en D66 kunnen ten opzichte van GroenLinks-PvdA misschien een deuk in een pakje boter slaan.
Maar dan heb je wel aansprekende raadsleden, originele ideeën en onderlinge verschillen nodig en die zijn of lijken grotendeels afwezig. Als je het allemaal bij elkaar optelt zie je een enorme democratische crisis en is het niet vreemd dat volgend jaar maar de helft van de stad voor de gemeenteraad gaat stemmen. Wat het ergste is? Behalve de fusie van GroenLinks en PvdA is er niets nieuws onder de zon, iedereen weet dit allemaal allang en men doet er al jarenlang niets aan.
Je zou bijna denken: organiseer eens een burgerberaad, want de raadsleden komen er niet meer uit.
Beeld: Rob Hofland en Daan Wijnants op barkrukken. Foto: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.