De SP zou zomaar overbodig kunnen worden
Bij de SP houden ze de moed erin. Op het partijcongres in het Griftpark in Utrecht, deze zaterdag, vertelt een partijlid over twee zusterpartijen. Bij de Oosterburen heeft Die Linke bij de Bondsdagverkiezingen een klinkende overwinning behaald. Bij de Zuiderburen is de uiterst linkse PVDA een groot succes: de partij houdt dit weekend een groot festival waar alle zusterpartijen uit heel Europa jaloers naar kijken. Het roept de vraag op waarom de SP in de peilingen blijft kwakkelen.
Laten we beginnen bij de inhoud. Waar staat de SP precies voor? In de beginjaren was de partij kritisch over de multiculturele samenleving omdat de influx van migranten voor problemen in de oude wijken zorgde. Dat kwam de SP op een hoop verwijten te staan. Tegenwoordig klinkt de partij echter heel anders. Lijsttrekker Jimmy Dijk bepleit deze zaterdag een forse krimp van de arbeids-, kennis- en studiemigratie, maar asielzoekers moeten gewoon opgevangen blijven worden.
In het recente verleden, zo zegt een SP-lid, wilde de partij liever niet over asielzoekers praten. Men veranderde het onderwerp dan snel naar arbeidsmigratie, omdat dat een veel grotere groep is en daar bovendien typische SP-thema’s als uitbuiting aan gekoppeld kunnen worden. De schroom om over asielzoekers te praten is nu echter weg. De SP-visie is niet restrictief: er moet spreiding over het land komen, rijke buurten moeten ook asielzoekers opvangen en ze moeten snel de taal leren.
GroenLinks-PvdA
Vroeger leek de SP een optie voor PVV-stemmers, nu lijkt de partij vooral op GroenLinks-PvdA. Aanwezigen vinden de verschillen klein: ook de SP profileert zich bijvoorbeeld met Gaza en schuwt thema’s als LHBT-rechten niet. Het belangrijkste verschil is wat er in de etalage ligt: de SP praat het liefst over sociaal-economische thema’s zoals inkomen, eerste levensbehoeften, zorg en volkshuisvesting. Maar een fundamenteel inhoudelijk verschil met GroenLinks-PvdA is dat natuurlijk niet.
Onderscheidend vermogen is er wel hoor, zeggen wat aanwezigen. De SP moet het vooral van het activisme hebben, want dat is bij GroenLinks-PvdA nauwelijks aanwezig. De SP voert actie in de samenleving, zo is het idee, waar andere partijen dat juist niet doen. De SP weet wat er leeft, helpt mensen in problemen en heeft een luisterend oor. Het probleem laat zich enigszins raden: misschien doet de SP dit, maar je merkt er als kiezer maar betrekkelijk weinig van, tenzij je een SP’er bent tegengekomen.
Dan is er nog een tweede verschil: de SP heeft systeemkritiek. Frans Timmermans kun je niet op stevige anti-kapitalistische praatjes betrappen, maar Dijk wel: hij wil eigenlijk helemaal van het kapitalisme af, want dat is de bron van heel veel maatschappelijke ellende. Zou kunnen, maar je vraagt je onwillekeurig af of dit nou iets is wat in het stemhokje echt het verschil gaat maken. Ideologische discussies zijn leuk voor de happy few, maar win je daar verkiezingen mee?
Jongeren
De SP heeft een heel groot voordeel boven eigenlijk alle concurrenten: de partij is een dwarsdoorsnede van de samenleving. Leden hebben heel diverse beroepen, achtergronden en inkomens. Er is maar een groep die mist: jongeren. De gemiddelde leeftijd van de aanwezigen ligt erg hoog. Nu is dat bij meer partijen het geval, maar bij de SP is dit extra pregnant omdat relatief veel activistische jongeren linkse sympathieën hebben. Die zouden zich prima bij de SP thuis moeten kunnen voelen, maar ze zien de partij niet staan.
Hoe komt dat ook alweer? We denken terug aan de crisis die de SP een paar jaar geleden teisterde. Jongerenorganisatie Rood dreef inhoudelijk en ideologisch af en leden met communistische sympathieën probeerden de SP-koers te verleggen. De partij besloot rigoureus te handelen: de jongerenorganisatie werd afgestoten en er kwam een nieuwe voor in de plaats die veel dichter bij het partijbestuur werd gepositioneerd. Heel wat leden werden geroyeerd. Je zou het een ideologische zuivering kunnen noemen.
Het gevolg laat zich raden: jongeren zijn bij de SP nog maar spaarzaam aanwezig, want Rood bleef gewoon bestaan en daar zijn links-activistische jongeren nog steeds welkom. Er zijn sowieso zat andere linkse clubjes om je bij aan te sluiten. Zo ontstaat al snel het beeld dat de SP een ouderenpartij is. Daar probeert men dan weer iets aan te doen met een zo jong mogelijke kandidatenlijst en pogingen jongeren in beeld te krijgen. Allemaal op de foto. Zou dat genoeg zijn?
Twee opties
Al met al was de SP vroeger onderscheidender dan nu. Een journalist vertelt dat hij vorige week bij het congres van de Partij voor de Dieren was. Daar waren jonge generaties nadrukkelijk aanwezig. Als je uiterst linkse standpunten hebt, is de PvdD inmiddels een prima alternatief. Esther Ouwehand heeft de laatste jaren een brede linkse agenda omarmd over onder andere de rechtsstaat, racisme en Palestina. Dit gaat zo ver dat sommige PvdD-leden klagen dat het te weinig over dieren gaat.
De SP kan de achterstand op korte termijn maar moeilijk inlopen, zeker nu activistische jongeren ook richting Bij1 kunnen. Zo komt een hele andere optie in beeld: Dijk speculeert in zijn speech op een mogelijke deelname aan de formatie. Het idee is een regering te vormen met de SP en het CDA en alle partijen die daartussen zitten. Meest interessant aan deze suggestie: meerdere leden zijn er direct kritisch over, vooral vanwege het CDA. Zou Henri Bontenbal nou zin hebben in zo’n kabinet?
Dijk heeft het idee van de SP als regeringspartij hard nodig: de jongeren is hij vooralsnog toch al kwijt en anders verliest hij ook nog de kiezers die per se een links of centrum-links kabinet willen. Als de SP niet wil regeren of daar nauwelijks kans op maakt, is GroenLinks-PvdA voor veel linkse kiezers sowieso een betere keus. Nu kan Dijk tenminste nog zeggen dat hij het nieuwe kabinet naar links gaat trekken.
Al vraag je je wel af wat het CDA daarvan denkt.
Beeld: SP-zitzak, Jimmy Dijk spreekt de zaal toe, SP-jongeren. Foto’s: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.