Partijen van niks (6): Onbekenden die de leider niet voor de voeten lopen
Dit is het zesde deel van een serie over nieuwe partijen. Lees de hele serie hier.
Migratie is het belangrijkste onderwerp van de PVV en dus ook van de fractie in de Tweede Kamer. De woordvoerder is echter een totale onbekende: Marina Vondeling. Ze praat over het sluiten van de grenzen, het niet meer binnenlaten van asielzoekers en het opzeggen van verdragen, maar niemand weet verder wie ze is. Ze houdt nooit interviews, komt nooit aan het woord in talkshows en doet nauwelijks iets op sociale media behalve het retweeten van haar politiek leider.
Dit is bij nieuwe partijen de gewoonte: alle aandacht gaat naar de leider en de andere politici lopen achter hem of haar aan. Media-verzoeken gaan naar de lijsttrekker en dat is dus ook de persoon die continu in beeld is. Er wordt nooit naar anderen gekeken. Zo is het mogelijk dat grote, nieuwe partijen nauwelijks bekende gezichten voortbrengen. De PVV heeft de grootste fractie ooit, maar eigenlijk zijn alleen Geert Wilders, Fleur Agema, Martin Bosma en Dion Graus bekend. De rest heeft nul naamsbekendheid.
Bij andere nieuwe partijen gaat het niet anders. Bij BBB zien we vooral Caroline van der Plas en soms Henk Vermeer, maar verder bestaat de fractie uit volslagen onbekenden. Bij NSC is dat ook zo: Nicolien van Vroonhoven is tegen wil en dank bekender geworden omdat ze Pieter Omtzigt moest vervangen, maar verder heeft eigenlijk geen van de Kamerleden een echt mediaprofiel, zit regelmatig in televisieprogramma’s en heeft een eigen achterban.
Andere theorie
Bij traditionele partijen gaat dat – in ieder geval in theorie – anders. Het idee is dat partijen bestaan uit kandidaten die allemaal een eigen achterban kunnen vertegenwoordigen. Bijvoorbeeld regionaal: er zijn kandidaten uit alle hoeken van het land, zodat de fractie weet wat er her en der speelt. Op dezelfde manier representeert de kandidatenlijst de diversiteit van de samenleving, of dat probeert men: verschillende leeftijden, mannen en vrouwen, culturen en LHBT’ers.
Al deze interne verschillen kunnen verschillende doelgroepen aanspreken. Een Groningse kandidaat weet wat de noden in het hoge Noorden zijn, de Limburgse kandidaat is herkenbaar voor Limburgers en de LHBT-kandidaat weet wat de problemen van deze doelgroep zijn. Zie hier het probleem voor nieuwe partijen: ze hebben weinig kandidaten en dus is het maar de vraag of ze überhaupt deze diversiteit kunnen leveren. Misschien heeft men alleen mannelijke Randstedelingen?
In eerste instantie halen kandidaten de Tweede Kamer op de slippen van hun populaire leider. Voorkeursstemmen komen bij deze partijen nauwelijks voor. Dat maakt kandidaten afhankelijk van de leider: zolang Geert Wilders maar populair is, kan hij zijn vertrouwelingen een baantje in de Tweede Kamer geven. Bij NSC en BBB zie je hetzelfde: daar hebben Kamerleden hun baantje aan Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas te danken. Het was bij FvD met Thierry Baudet niet anders.
Achterban opbouwen
Als alle schijnwerpers zijn gericht op de politiek leider, leidt aandacht voor andere kandidaten alleen maar af, kan leiden tot vertroebeling van de politieke boodschap en tot interne spanningen omdat individuele kandidaten te veel praatjes krijgen. De meest veilige strategie is dat iedereen zich gedeinsd houdt en achter de politiek leider blijft staan. Dat betekent zo min mogelijk publieke optredens, ook in de media, zodat alle aandacht gericht blijft op de populaire leider.
Dit is een reden waarom nieuwe partijen weliswaar overstappers van andere partijen opnemen, maar liever geen mensen die te veel eigen profiel hebben: die zijn te veel gewend om een eigen weg te bewandelen, de media op te zoeken, doelgroepen aan zich te binden en op persoonlijke titel campagne te voeren. Overstappers moeten net als andere kandidaten loyaal zijn en zich voegen naar de voor hen nieuwe leider. Als ze dat niet kunnen of willen, creëren ze meer problemen dan ze oplossen.
Er is een grote uitzondering op dit patroon: op plekken waar de politiek leider er geen last van heeft, mogen kandidaten wel een eigen profiel bouwen. Dat is nadrukkelijk niet in de Tweede Kamer, maar op plekken waar de leider toch nooit komt, waar nauwelijks mediaploegen zijn en die volgens de politiek leider niet zo belangrijk zijn: provinciale of lokale fracties. Of Brussel natuurlijk. Annabel Nanninga was in de begindagen van FvD een goed voorbeeld. Ze liep in de Amsterdamse gemeenteraad Thierry Baudet simpelweg niet voor de voeten.
Geen bedreiging
Of Nanninga in Amsterdam nou volle zalen trok of niet, voor Baudet was ze er geen echte bedreiging en dus kon ze rustig in de media het woord doen en een publiek profiel opbouwen, maar wel lokaal. Er gelden eigenlijk maar twee regels: naast dat men de leider niet voor de voeten mag lopen, mag men geen grote blunders maken die invloed kunnen hebben op de verkiezingsuitslagen of de populariteitscijfers. Enige professionaliteit is dus wel gewenst.
De keerzijde van deze werkwijze laat zich raden: politici met ambities moeten op hun tellen passen, moeten zich inhouden en kunnen niet ten volle voor het beste resultaat gaan. Ze mogen de leider niet naar de kroon steken, al is het een feit dat de leider vroeg of laat vervangen moet worden en er dan een vervanger nodig is. Dat is geen overweging omdat politiek leiders bij dit soort partijen vaak lang blijven zitten en dus niet over opvolging nadenken. Dat er voor Pieter Omtzigt geen opvolger klaarstond, is geen toeval.
Eigenlijk zouden media continu moeten vragen om interviews met laaggeplaatste kandidaten van nieuwe partijen, maar dat is niet de traditie. Bij de PVV is het interessant naar Marina Vondeling te luisteren, de vrouw die het kernthema asielzoekers onder haar hoede heeft. Als ze niet mag opdraven in de media en in het land, zou dat journalisten kunnen alarmeren en vragen moeten oproepen: wat is zij eigenlijk? Wat is haar eigen inbreng? Weet ze waar ze het over heeft? Of zit ze er alleen ter meerdere eer en glorie van Wilders?
Partijen van niks is een zevendelige serie. Lees de laatste aflevering hier.
Beeld: PVV-Kamerlid Marina Vondeling in een commissievergadering. Still uit videostream.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.