Partijen van niks (2): Een kans voor politici die geen afscheid kunnen nemen
Dit is het tweede deel van een serie over nieuwe partijen. Lees de hele serie hier.
Waarom zou je een nieuwe partij beginnen als er al zoveel zijn? En waarom zou je je erbij aansluiten? De afgelopen maanden sloten allerlei oud-politici zich aan bij Wybren van Haga’s BVNL. Oud-Kamerlid Harm Beertema bijvoorbeeld: bekend als onderwijswoordvoerder van de PVV zwaaide hij in 2023 af omdat hij vond dat hij te laag op de kandidatenlijst stond. Twee jaar later is hij opeens kandidaat bij Van Haga en licht hij zijn visie toe in een uitgebreid gesprek met zijn nieuwe politiek leider.
Beertema is in het gezelschap van Geert Dales, die hiervoor actief was als wethouder van de VVD in Amsterdam, burgemeester van Leeuwarden en partijvoorzitter van 50Plus. Dorien Rookmaker is ook aangesloten, een oud-Europarlementariër die zich destijds afsplitste van Forum voor Democratie en nooit meer politiek onderdak vond. Ook oud-raadslid van Leefbaar Rotterdam Hennie van Schaik weet de weg naar BVNL te vinden. Ze doen allemaal alsof hun overstap volstrekt logisch is.
Dat gebeurt vaker: bij NSC lopen heel wat voormalige CDA-politici rond en bij BBB duiken ze eveneens regelmatig op. Veel gezichten van JA21 zijn oorspronkelijk van Forum en Joost Eerdmans heeft zelfs een hele handvol partijen versleten. Onlangs kreeg JA21 versterking van Ingrid Coenradie, die eigenlijk voor de PVV actief was maar daar niet verder kon. Steeds geldt: het wordt gepresenteerd als volstrekt logisch dat men de ene voor de andere partij inruilt.
Ouderwets idee
Waarom willen mensen eigenlijk verkiesbaar zijn voor de Tweede Kamer? Het ouderwetse idee is dat ze een visie hebben op het land, dat hun partij ze daarop bevraagt en kijkt of ze ook in staat zijn die visie minstens een klein beetje dichterbij te brengen, bijvoorbeeld omdat ze goed zijn in debatteren, originele ideeën hebben, blijk geven van bestuurlijk inzicht of goed met andersdenkenden in gesprek kunnen om compromissen te sluiten. De lijst mogelijke eisen is ontzettend lang.
In werkelijkheid ligt dat anders. Politiek is verslavend. Als mensen een paar jaar politiek actief zijn geweest, zijn ze gewend aan de schijnwerpers en de aandacht. Ze vinden het normaal om in de krant te staan of op televisie te komen, zaaltjes toe te spreken en naar hun mening te worden gevraagd die vervolgens door anderen op sociale media verder wordt verspreid. Een politieke functie geeft erkenning en het gevoel iets te betekenen. Hoe moet dat als je je functie dreigt te verliezen?
Partijen willen geen politici die eindeloos blijven zitten, maar zijn altijd op zoek naar vernieuwing. Nieuwe talenten moeten een kans krijgen. Of een partij nou snel of langzaam vernieuwt: vroeg of laat moeten oude gezichten het veld ruimen. Dat doet pijn: Mona Keijzer wilde duidelijk nog niet weg uit Den Haag, maar het CDA had geen mogelijkheden meer. Harm Beertema vindt de politiek kennelijk erg leuk, maar bij de PVV had hij ruzie. Ook NSC-Kamerlid Diederik Boomsma moest overstappen om verder te kunnen.
Dood spoor
Als een politieke carrière op een dood spoor is gekomen, biedt een nieuwe partij uitkomst. Voor sommigen is dat na een lange politieke loopbaan, voor anderen is dat al vroeg in hun carrière. Claudia van Zanten was fractievoorzitter van de VVD in een Amsterdamse stadsdeelcommissie. Ze had meer ambities, maar er waren te veel andere hoofdstedelijke VVD’ers die naar Den Haag wilden. Ook dan biedt een nieuwe partij uitkomst. En als er geen partij is waarbij je je kunt aansluiten, richt je er zelf eentje op. Zie Van Haga.
Een traditionele partij stelt eisen aan kandidaten: meestal eerst lokaal actief worden, zonder enige garantie op een Haagse rol. Dat is niet de weg die dit soort ‘zij-instromers’ willen doorlopen. Ingrid Coenradie kon na de PVV lid worden van de VVD, maar daar bestaat een serieuze ledenstructuur. Als ze in de Kamer wil is de boodschap: er zijn nog vele wachtenden voor u. Een partij die organisatorisch weinig voorstelt biedt uitkomst: JA21. Politici stappen over van CDA naar BBB of van VVD naar BVNL, niet andersom.
Politici hebben een verhaal nodig om hun keuze te rechtvaardigen. Dat is niet altijd eenvoudig. Bij BBB zegt men dat het CDA de boeren is vergeten, maar dat is maar een deel van het verhaal. Bij NSC is het nog lastiger uit te leggen waarom het CDA niet meer voldoet. Pieter Omtzigt had er ruzie, maar de andere NSC-politici natuurlijk niet. Wat is dan de reden om Omtzigt te prefereren boven het CDA? Ook politici die recent naar BVNL gingen hebben daar vaak geen inhoudelijke redenering bij.
Een late spijtbetuiging
Zo krijgt een overstap het karakter van een late spijtbetuiging. De PVV heeft voor Harm Beertema meer dan tien jaar prima voldaan, maar nu heeft hij opeens bezwaren tegen Wilders. Dorien Rookmaker zat bij FvD en richtte zelf een blauwe maandag een partij op. Toen die mislukte ging ze alsnog naar BVNL, zonder duidelijk te maken in hoeverre al deze bewegingen een inhoudelijke achtergrond hadden. Claudia van Zanten wil sowieso niet meer aan haar VVD-tijd worden herinnerd.
Opportunisme is vaak belangrijker dan inhoud: sommige politici kunnen geen afscheid nemen van de spotlights. Inhoudelijke redenen kunnen dat opportunisme verdoezelen, maar ook niet meer dan dat. De overstappers hebben een groot voordeel: er worden nauwelijks serieuze vragen over gesteld. Politici die na CDA of VVD naar NSC gingen kwamen er vrij gemakkelijk mee weg. Wordt het niet eens tijd al dit soort mensen kritischer te benaderen? Waarom zo’n overstap? Hoe authentiek is die?
Misschien worden de media langzaam wakker. Toen Ingrid Coenradie onlangs overstapte naar JA21, bleek ze in Nieuwsuur niet erg islamkritisch. Dat is bijzonder interessant voor iemand die staatssecretaris was voor een partij die de strijd tegen de islam als belangrijkste politieke thema heeft gedefinieerd. Wat zijn de diepere drijfveren van zo’n politica? Heeft ze die überhaupt? Of gaat het alleen om opportunisme? Zou dat niet voor veel meer overstappers gelden?
Partijen van niks is een zevendelige serie. Lees aflevering 3 hier.
Beeld: Harm Beertema (ex-PVV) sluit zich aan bij BVNL. Still van YouTube.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.