Is Denk een serieuze politieke partij of een vriendennetwerk waar niemand vat op heeft? De laatste dagen hebben het antwoord duidelijk gemaakt. Stephan van Baarle stapte op als lijsttrekker na een conflict met het partijbestuur over de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Hij wilde een top drie van de bestaande Kamerleden, het bestuur wilde vernieuwing: een vrouw. De oplossing? Het partijbestuur pakte zijn biezen, werd vervangen door partijoprichter Tunahan Kuzu en Van Baarle mag vrijwel zeker terugkeren. Crisis opgelost.

Even afpellen. In de statuten en het huishoudelijk reglement staat dat het partijbestuur de kandidatenlijst maakt, eventueel bijgestaan door een commissie. Over de rol van de lijsttrekker en de leden geen woord. Je vraagt je af waarom Van Baarle opeens zoveel stennis schopt terwijl het partijbestuur zelf de kandidatenlijst mag maken. Het antwoord luidt: formele regels zijn bij Denk weinig waard, alles gebeurt op basis van persoonlijke netwerken, of noem het gewoon maar vriendjes. 

Tot dusver had de lijsttrekker altijd een flinke stem in de samenstelling van de kandidatenlijst. Denk werkt namelijk met twee werkelijkheden: de papieren wereld van reglementen, waarin de lijsttrekker niets te zeggen heeft, en de praktijk waarin het partijbestuur en de fractie één geheel vormen en min of meer gezamenlijk beslissingen nemen. Dat is hoe Tunahan Kuzu het allemaal ooit heeft bedacht en in de praktijk bracht toen hij Denk begon. Zijn geest waart nog steeds rond. Nu is hij zelfs terug. 

Eigen koers

Niet zo gek dat Van Baarle verbaasd c.q. boos was toen partijvoorzitter Köse opeens zelf ideeën over de kandidatenlijst bleek te hebben en de mening van de lijsttrekker negeerde. Dat mag op papier, maar het past niet in de traditie van Denk. Daarom wordt Kuzu partijvoorzitter en wordt de oude eenheid hersteld: hij heeft een stevige band met Van Baarle. Ze werkten samen als fractieleden in zowel de Tweede Kamer als in de gemeenteraad van Rotterdam. Ze kunnen het weer samen gaan doen.

Ook de andere hoofdpersoon past in dit beeld: Kamerlid Dokugan Ergin. Hij is oud-medewerker van Kuzu in de Tweede Kamer. Zo kwam hij bovendrijven toen er nieuwe Kamerleden nodig waren. Partijvoorzitter Köse wilde Ergin nu lager op de lijst zetten, maar dat kan niet zomaar, want de informele netwerken zijn belangrijker dan de papieren regels. Meteen begon Kuzu via Twitter te blaffen dat zijn protegé onverkiesbaar dreigde te worden en nu mag hij dat als partijvoorzitter corrigeren.

Kijk naar de oproep van raadsleden om Köse te laten ophoepelen en je ziet hetzelfde patroon. Formeel hebben die raadsleden geen poot om op te staan, maar soms zijn ze wel heel innig verbonden aan het netwerk van de Tweede Kamerfractie. De fractievoorzitters van Amsterdam en Rotterdam staan onder die oproep, respectievelijk de hoofd beleid van de Tweede Kamerfractie en Kuzu’s voormalige persvoorlichter. Ook een Haags commissielid was medewerker van de fractie en tekent nu de steunbetuiging.

Lijntje met de partijtop

Waar bemoeien deze lokale politici zich mee? Op papier is hun rol non-existent, maar als je voor Denk lokaal verkiesbaar wilt zijn, heb je een goede band met de partijtop nodig. Kuzu en Van Baarle zijn in de praktijk zelfs belangrijker dan de leden in de eigen gemeente. Er is weliswaar een afdelingsreglement dat suggereert dat leden bepalen wie er lokaal voor Denk verkiesbaar zijn, maar in werkelijkheid bestaan die afdelingen wederom alleen op papier en soms zelfs dat niet. De partijtop beslist wie de lokale baasjes zijn.

Probleem: je kunt dit vriendensysteem niet zomaar veranderen, want de leden hebben niets te zeggen. Deze week kregen ze opeens de aankondiging van Kuzu als nieuwe partijvoorzitter in hun maag gesplitst. Er kwamen geen leden aan te pas, er wordt geen procedure gecommuniceerd om andere kandidaten een kans te geven en dus zit iedereen straks met Kuzu opgescheept, die zijn eigen protegés weer van een baantje kan voorzien. De raadsleden wisten dat vooraf al en kozen eieren voor hun geld.

Geen invloed op de kandidatenlijst, geen keuze uit kandidaten voor het voorzitterschap en geen functionerende afdelingen: het zet leden op afstand en maakt dat er nauwelijks controle is op wat de partijtop allemaal besluit, die zich daarmee al snel ontwikkelt tot een ondoordringbaar netwerk waarin alleen persoonlijke relaties tellen. Of dat de beste mensen in gemeenteraden en de Tweede Kamer oplevert laat zich enigszins raden. Iedereen staat erbij en kijkt ernaar.

Voor dit stuk sprak ik twee oud-leden van Denk die de afgelopen jaren op landelijk en lokaal niveau actief waren. Zij wilden dat alleen op anonieme basis doen.

Beeld: reglementen van Denk die in de praktijk worden genegeerd.

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.