Bij1 is nu slechts een vehikel om Tofik Dibi aan een baantje te helpen
Een partij oprichten is betrekkelijk eenvoudig, dat weet iedereen. Bij verkiezingen schieten nieuwe partijen immers als paddenstoelen uit de grond. Een veel ingewikkeldere vraag is hoe je een partij weer opheft. Wanneer is het genoeg geweest? Dit brengt ons bij Bij1. De partij maakte afgelopen week bekend dat voormalig GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi de nieuwe lijsttrekker wordt. Je zou hem daarmee ook de nieuwe politiek leider kunnen noemen, maar dan moet er natuurlijk wel iets te leiden zijn.
Eens zien. In 2018 werd Sylvana Simons verkozen in de Amsterdamse gemeenteraad. Ze zat haar termijn niet uit, want ze wilde naar de Tweede Kamer. Dat lukte in 2021. Er leek toen even sprake van een soort partijopbouw: her en der in het land werden afdelingen opgericht en in 2022 deed Bij1 in vijf gemeenten mee aan de verkiezingen. Alleen in Delft was dat geen succes. Er ontstonden tevens neveninstellingen: een kennisinstituut en een jongerenorganisatie.
Achteraf was dat het hoogtepunt: alom roem voor Simons in de Tweede Kamer en een mooie lokale overwinning. Al snel ontstond ruzie en was het eerste raadslid alweer weg. Drie jaar later zijn van de acht raadsleden die destijds voor Bij1 werden verkozen er nog maar twee in functie. Een derde Bij1-raadslid verving tussentijds een weggelopen collega. De rest is allemaal afgesplitst of overgestapt naar concurrenten. Ondertussen maakten partijbestuurders ruzie.
Figuur: gekozen volksvertegenwoordigers van Bij1. In rood: nu nog voor Bij1 actief.
Edson Olf spreekt
Hoe dit allemaal zo heeft kunnen gebeuren, kunnen we vragen aan Edson Olf, de voorzitter van het partijbestuur en de lijsttrekker voor de Tweede Kamer in 2023. Hij was afgelopen week te gast bij Omroep Zwart. Helaas: echt kritisch was dit gesprek niet. Politiek is geen doel, maar een middel, hield Olf de luisteraars voor. Het gaat niet alleen om een zetel in de Tweede Kamer, maar om de beweging, de aanwezigheid op straat en in de gemeenteraden. Rare zienswijze: juist in die raden is gebleken hoe slecht Bij1 functioneert.
Olf vond het heel intens om lijsttrekker te worden terwijl hij onbekend en onervaren was. Het was wel eervol en mooi om te doen, want het was toch het vervolg op wat Simons had opgebouwd. Hier loopt Olfs analyse wederom uit de rails: wat heeft Simons dan precies opgebouwd, behalve dat ze zelf een goed Kamerlid was? Als organisatie is Bij1 mislukt en eigenlijk geeft Olf dat in het interview ook toe: er werd te veel geleund op de leider en er is te weinig geïnvesteerd in andere mensen.
Dat gaat nu beter, denkt Olf, die vervolgt dat hij de klachten over de onveilige werksfeer bij Bij1 – die meerdere raadsleden deed vertrekken – niet herkent. Die problemen zijn niet uniek, aldus Olf. Een pertinente leugen, want geen enkele partij raakt in drie jaar tijd ruim zestig procent van de raadsleden kwijt. Olf wijt de problemen aan de trauma’s die allerlei leden binnenbrengen. Die kunnen leiden tot wrijving. Zou het? Als dat zo is, zal Bij1 nooit als normale partij kunnen functioneren en is alleen opheffing een optie.
Professionalisering
Of het inmiddels beter gaat met de organisatie is ook maar de vraag. Olf heeft een paar maanden geleden bedacht dat hij geen lijsttrekker meer wil zijn. Daarom moest er een nieuwe komen. We horen in het interview bij Omroep Zwart niet hoe dit in zijn werk ging, maar het is inmiddels duidelijk dat het bestuur zelf op zoek ging naar een kandidaat en dat ook Simons zich er even mee bemoeide. Tofik Dibi is inmiddels geen ambtenaar meer en dus was hij overduidelijk beschikbaar.
Er is toen ad hoc een ledenraadpleging georganiseerd. Die procedure bestaat statutair echter niet en dus heeft de uitslag ook geen formele waarde. Er hebben naar verluid 1600 leden meegedaan en daarvan zou 53% op Dibi hebben gestemd. Of die cijfers kloppen is onduidelijk, want Bij1 heeft er formeel niets over losgelaten. Bij1 communiceert wel dat Dibi de nieuwe lijsttrekker is, met de suggestie dat de ledenvergadering dit alleen nog hoeft te accorderen. Dat klopt dus niet: de leden kunnen nog steeds een andere keuze maken.
Er waren twee andere kandidaten: de ene mocht wel meedoen aan de ledenraadpleging, de andere niet. Niemand weet waarom. De vrouw klaagt daar inmiddels publiekelijk over. Bij Omroep Zwart doet Olf deze zaak af als een communicatieprobleem. Hij is heel blij met ‘de nieuwe lijsttrekker’, die dat formeel dus nog niet is. Het is een zeer problematische handelswijze voor een partijvoorzitter, die erop toe zou moeten zien dat alles procedureel juist verloopt.
Volop vragen
Zou er bij de ledenvergadering van Bij1 nog discussie komen over Dibi? We zullen het wellicht nooit weten want Bij1 vergadert niet openbaar. Wel weten we dat er reden is voor kritische vragen: waarom communiceert het bestuur een lijsttrekker die nog helemaal niet formeel is aangewezen? Wat was de exacte uitslag? Hoeveel leden hebben meegedaan? Kloppen de cijfers die leden her en der hebben gedeeld? Wie heeft er toezicht gehouden op het proces? Was de software veilig?
Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Wat is het bestaansrecht van Bij1 nog? Als er inderdaad 1600 mensen hebben meegedaan aan deze ledenraadpleging, wat zegt dat dan over de partij? Nu Bij1 uit de Tweede Kamer is verdwenen wordt het ledenaantal niet meer officieel bijgehouden, maar voorheen waren het er ruim 5.000. Hoeveel leden zijn weggelopen en hoeveel zijn er nog actief? Waarom is er eigenlijk een raadpleging gehouden op een moment dat veel leden op vakantie zijn? Wat zegt dat over de ledendemocratie?
En dan over Dibi. Waar is het enorme vertrouwen op gebaseerd? Iedere leek kan zien dat Bij1 verbindend leiderschap nodig heeft zodat leden en politici aan de partij worden gebonden. Zijn dat kwaliteiten waar Dibi over beschikt? Waaruit blijkt dat? Wat maakt Dibi – naast zijn naamsbekendheid – geschikt? En als het alleen om zijn bekendheid gaat: is er enig bewijs dat hij de doelgroep kan aanspreken? Of is hij slechts een wilde gok omdat het bestuur het eigenlijk ook niet meer wist?
Gegroepeerd rond de leider
Simons zal de geschiedenis ingaan als Kamerlid die in een korte periode veel invloed had op het publieke debat, maar of haar partij ook een plekje in de geschiedenisboeken verdient is een vraag van een geheel andere orde. Dit is de ellende van partijen die helemaal geen serieuze organisaties zijn, maar zijn gegroepeerd rond een leider en daar ook helemaal niet zonder kunnen.
We kennen deze organisatievorm van – in verschillende varianten – Wilders, Baudet, Omtzigt, Van der Plas, Eerdmans, Verdonk en Fortuyn. Bij1 laat zien dat deze partijvorm ook op links voorkomt. Als de leider eenmaal is vertrokken, komt vroeg of laat de vraag op over het bestaansrecht. Op rechts weten we hoe dat gaat: zonder Fortuyn werd de LPF in een paar jaar opgeheven en NSC is daar niet ver van verwijderd. Waarom ligt dat bij Bij1 anders? Er is geen professionele organisatie, er zijn nauwelijks Bij1-politici over en als maatschappelijke beweging is de partij misbaar, want er zijn al heel veel andere linkse actiegroepen.
Zo resteert de cynische conclusie dat Bij1 op dit moment vooral een vehikel is om Tofik Dibi terug in de Tweede Kamer te krijgen. Dat hij die mogelijkheid met beide handen aangrijpt is logisch: ambtenaar is hij niet meer, hij staat graag in de spotlights en heeft nog een visie ook. Vanuit zijn perspectief is de situatie ideaal: niet geschoten is altijd mis. Als hij de kiesdrempel haalt en Bij1 een onprofessionele puinhoop blijft, kan hij zich in een vloek en een zucht weer afsplitsen.
Vraag: zou het partijbestuur zich überhaupt van die optie bewust zijn?
Beeld: Logo Bij1 (bewerkt).
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.