Rechts Amsterdam opteert niet voor resultaten, maar voor machteloosheid
Versnippering is in, partijen die een deuk in een pakje boter slaan zijn uit. Dit kun je het beste zien in Amsterdam, waar veel mensen wonen en er dus een grote kans is dat burgers in een vlaag van zelfoverschatting een eigen partij oprichten. In Amsterdam bestaan er links van GroenLinks-PvdA zeven initiatieven, clubjes of partijen – het is niet altijd duidelijk wat het zijn – die wellicht meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026.
Op rechts is het niet beter.
Aan de rechterzijde van de VVD zijn in Amsterdam ook zeven clubjes actief. Steeds is de vraag of ze echt iets voorstellen. Ze hebben allemaal aangekondigd mee te doen in maart: BBB, BVNL, Forum en JA21, plus drie lokale partijen met de namen Hart voor Amsterdam, Stem van Amsterdam en Namens Amsterdammers. Laten we eens kijken welke kansen ze hebben. Eerst de lokale partijen.
Lokale armoede
Hart voor Amsterdam is oude wijn in nieuwe zakken. Partijvoorzitter is Wil van Soest, die eerder namens de Partij van de Ouderen raadslid was. In 2022 deed ze onder die naam mee, maar miste de kiesdrempel met zo’n 1.500 stemmen. Van de 5.378 stemmen die haar partij toen kreeg, kreeg ze er zelf 4.040. Van Soest liep rond bij de mislukte landelijke partij Code Oranje van Richard de Mos, heeft zijn term ‘ombudspolitiek’ overgenomen en imiteert de naam van zijn lokale partij. Haar inhoudelijke visie begint echter nog steeds met ouderen.
De Stem van Amsterdam is al actief in twee stadsdeelcommissies: adviesraden met nauwelijks bevoegdheden. De partij is daar niet verkozen: Dennis Overweg werd voor de Partij van de Ouderen gekozen in stadsdeel Noord, Jacqueline Wouters in West. Nu werken ze onder de nieuwe naam. De Stem van Amsterdam heeft Patrick van Bronswijk als lijsttrekker. Hij was tot dusver actief met allerlei buurtinitiatieven. Waar de nieuwe partij voor staat is onbekend. Dat is natuurlijk geen goed begin.
Dan is er nog Namens Amsterdammers. Een pluspunt: deze club heeft in ieder geval een partijprogramma. Het gezicht is Grethe van Geffen. Zij zat voor de VVD in de Provinciale Staten, werd uit de fractie gegooid en procedeerde tegen die beslissing. Tevergeefs natuurlijk. Ze deed in 2023 met de partij ‘Namens Noord-Hollanders’ mee aan de Provinciale Statenverkiezingen en haalde toen 341 stemmen. Er zijn nogal wat video’s van de nieuwe Amsterdamse partij en die zijn allemaal nauwelijks bekeken.
Van deze drie clubjes maakt Van Soest de meeste kans, maar landelijke partijen lijken veel kansrijker, al is het maar vanwege de geschiedenis: in Amsterdam hadden lokale partijen altijd al weinig succes.
AMsterdamse uitslagen
In 2022 kreeg JA21 twee zetels in de Amsterdamse gemeenteraad, FvD eentje. BVNL deed ook mee maar haalde geen zetels. Amsterdammers konden in 2023 bij de Provinciale Staten en de Tweede Kamer natuurlijk ook op deze partijen stemmen. Dat levert de volgende Amsterdamse verkiezingsuitslagen op.
In Amsterdam haalt Wilders bij de Tweede Kamerverkiezingen voldoende stemmen voor een halve zetel. Aangezien Wilders niet meedoet aan de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen is de vraag waar zijn stemmers heengaan. Vermoedelijk blijven ze vaak thuis, maar ze lijken deels ook naar JA21 te gaan. Het is makkelijker om het omgekeerd te formuleren: van de mensen die voor de Amsterdamse gemeenteraad JA21 stemmen, doet maximaal een achtste dat ook landelijk, want dan doet de PVV mee.
Landelijke partijen
Of JA21 bij de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen een succes blijft, is twijfelachtig. In 2022 was Annabel Nanninga nog de lijsttrekker, maar zij is uit de gemeenteraad vertrokken. FvD lijkt een redelijk constante aanhang te hebben, ter grootte van een Amsterdamse zetel. Zo komen we op de vraag of BBB en BVNL van het vertrek van Nanninga kunnen profiteren. Voordeeltje voor BVNL: daar heeft men in ieder geval al een lijsttrekker: oud-wethouder Geert Dales. Bij BBB weten we niet wie de kar trekt.
Als denkoefening: om in de Amsterdamse gemeenteraad te komen moest een partij in 2022 de kiesdeler halen van 7.219 stemmen. BBB haalde zulke cijfers in Amsterdam alleen toen de partij in maart 2023 de grootste van het land was. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van een paar maanden later stemden nog geen 5.000 Amsterdammers op Van der Plas. Bij de huidige populariteit van BBB lijkt een Amsterdamse zetel onrealistisch of er moet werkelijk een fantastische lijsttrekker komen.
Dan BVNL. De partij van Wybren van Haga haalt in Amsterdam vrij consistent een behoorlijk aantal stemmen, tussen de 1.400 en 1.900, maar het aantal neemt af. Deze cijfers komen niet in de buurt van de Amsterdamse kiesdrempel. Het enige lichtpuntje is dat in 2022 wappie-partij Hart voor Vrijheid meedeed in Amsterdam, onder leiding van Café Weltschmerz-bekendheid Ab Gietelink. Hij haalde meer stemmen dan Van Haga, maar ook als je deze stemmers bij BVNL optelt is een zetel niet in zicht.
Irrationeler dan links
Rechts van de VVD is men nog irrationeler dan links van GroenLinks-PvdA. Op beide flanken zijn zeven clubjes actief, maar er zijn belangrijke verschillen. Van een deel van de clubjes links van GroenLinks-PvdA is nog niet zeker dat ze meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Misschien worden het er minder. Op rechts is de deelname door al deze partijtjes aangekondigd. Tweede verschil: in Amsterdam zijn op uiterst links acht zetels te verdelen (in 2022: drie zetels Bij1, drie zetels PvdD, twee zetels SP), op uiterst rechts maar drie (een zetel FvD, twee zetels JA21).
Meer clubjes en minder zetels dus. Er is echter een nog groter probleem: op uiterst links is met de linkse gemeenteraad – gedomineerd door GroenLinks-PvdA en D66 – er soms nog wel wat te bereiken. Veel kleine linkse partijtjes betekent weliswaar langere vergaderingen en overwerkte raadsleden met veel te grote portefeuilles, maar ze kunnen desondanks het beleid soms naar links trekken, al is het maar omdat GroenLinks-PvdA af en toe moet laten zien dat men ‘echt links’ is.
Zulke kansen bestaan op rechts niet. Uiterst rechts kan met een minimaal aantal zetels zelfs samen met de VVD weinig uitrichten en loopt sowieso tegen blokkades van de meerderheid van de gemeenteraad aan. Als je je dan niet verenigt, sta je nog eens extra met lege handen. Waarom willen deze mensen eigenlijk verkozen worden?
Beeld: Rechtse versnippering in Amsterdam, zeven partijlogo’s.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.